Spring naar inhoud

Zoutelande, kunstenaarsdorp in Zeeland

Geike Arnaert - Zoutelande - © .
geschreven op 27 juli 2018
Ik ben blij dat je hier bent, blij dat je hier bent… In Zoutelande, Zoutelande…
BLØF & Geike Arnaert

Het liedje Zoutelande, een oorwurm die zich in je hoofd nestelt en zoals blijkt uit de meest recente cijfers, de grootste Nederlandstalige hit ooit, is een nummer van de Nederlandse band BLØF en de Vlaamse zangeres Geike Arnaert. Het lied heeft een hype gecreëerd rond het kleine Zeeuwse dorpje Zoutelande.

Wist je dat dit dorp op Walcheren in Zeeland méér te bieden heeft dan strand en duinen? Er is een historische kerk én – wat meer is – ooit was het net als het nabijgelegen Domburg een geliefde pleisterplaats van schilders. Niemand minder dan Mondriaan heeft hier meermaals geschilderd.

Ga mee op bezoek in Zoutelande...

De tekst van het lied van BLØF is niet bepaald flatterend voor Zoutelande. ‘Mistroostig’ is een adjectief dat gebruikt wordt om de plek te omschrijven en het strandhuis is ‘oud’ en ‘gammel’. Maar dat zal de toeristen worst wezen: Zoutelande is in trek!

Zoutelande is een klein badplaatsje aan de zuidkust van Walcheren, op een tiental kilometer van Middelburg. Doordat het strand zuidwaarts gekeerd is, wordt het een beetje overmoedig de Zeeuwse Rivièra genoemd. Nu ja, er is een kilometers lang zandstrand en op zomerse dagen, zoals nu, is het een trekpleister voor zonnekloppers.

Zoutelande, het dorp achter de zeedijk
Oude prentkaart met de Willibrordusput

Zoutelande bestaat al vele eeuwen. Volgens een legende zou Sint-Willibrordus in de 7de eeuw hier een kruis geplant hebben waarna er op miraculeuze wijze bronwater opwelde. Het water van deze Willibrordusput zou geneeskrachtige eigenschappen gehad hebben. De oorspronkelijke put verdween na de watersnoodramp van 1953, maar er is wel een replica in het dorpscentrum.

Een ander opvallend gebouw is de Catharinakerk, waarvan de toren dateert uit 1270. Het bakstenen kerkgebouw is 14de-eeuws en was vroeger breder dan vandaag. Tijdens de godsdienstoorlogen werden de zijbeuken afgebroken. Dat is nog altijd zichtbaar aan de noordzijde, waar de vroegere zuilen van de kerk in de buitenwand zijn opgenomen.

Catharinakerk van Zoutelande

Jan Toorop

In het begin van de jaren 1900 was Zoutelande populair bij kunstschilders die hier het 'Zeeuwse licht' kwamen opzoeken. Het was Jan Toorop (1858-1928) die in het naburige Domburg was komen wonen in 1897, geïnspireerd door de heldere zeelucht en het vibrerende zonlicht die de omgeving een aparte zuiderse atmosfeer gaven. Toorop zou hier enkele jaren wonen en werken, maar ook later wanneer hij verhuisde naar Holland, bleef hij Walcheren regelmatig bezoeken. In Zoutelande schilderde hij in zijn typische pointillistische stijl een duinzicht met Zeeuwse meisjes.

Jan Toorop: Duinen en zee in Zoutelande (1907)

Nibbrig

Toorop nodigde bevriende schilders uit om op Walcheren te komen schilderen. Van een gemeenschappelijk streven was geen sprake, maar allen werkten wel graag in de buitenlucht, schilderden zeezichten, duinlandschappen en portretten van de Zeeuwse inwoners. De Amsterdamse kunstenaar Ferdinand Hart Nibbrig (1866-1915) zakte vaak af naar Zoutelande om luministische landschappen te penselen.

Ferdinand Hart Nibbrig: Gezicht op het dorp Zoutelande op Walcheren (1900-1912)
Ferdinand Hart Nibbrig: Dorp Zoutelande (ca.1910)

Mondriaan

De bekendste schilder die Zoutelande op doek zou vastleggen, is Piet Mondriaan (1872-1944), pionier van de geometrisch-abstracte kunst. Tussen 1908 en 1915 vertoefde hij dikwijls in Domburg en omgeving en schilderde er landschappen en dorpsgezichten. Hij werkte liefst buiten in de duinen waar hij vele uren studeerde op schilderijen van de zee en de kustlijn, aanvankelijk nog echte marines maar stilaan evoluerend tot haast abstracte composities. In Zoutelande schilderde hij in 1909 op het hoogtepunt van zijn luministische periode de Catharinakerk, een doek dat in 2013 in New York een veilingprijs haalde van 1.385.000 dollar.

Piet Mondriaan: Kerk in Zoutelande (1909)
Piet Mondriaan: Zon, kerk in Zeeland, Zoutelande (1909)

De grillige bomen in de duinen van Walcheren, door de zeewind krom gebogen en vergroeid tot bizarre sculpturen, gaan Mondriaan inspireren. In opeenvolgende versies van de bomen zien we een heuse trend tot abstrahering. We zouden kunnen stellen dat de wortels van de abstracte schilderkunst van Mondriaan terug te voeren zijn tot zijn verblijf in Domburg en Zoutelande. Of zoals de Mondriaan-kenner Wietse Coppes het formuleert: "Zeeland vormt een onmisbare en cruciale tussenstop in de zoektocht van Mondriaan."

Drie versies van Mondriaans boom

Kunstliefhebbers en wandelaars kunnen terecht in de duinbossen van De Manteling bij Domburg om deze curieuze bomen te ontdekken. Mondriaan achterna als het ware en met 'Zoutelande' in je oortjes is het helemaal compleet.

Grillige bomen in de duinbossen
VRTNU VRTNU VRTNU