Spring naar inhoud

Mensen van de 20ste eeuw

Zieners

geschreven op 15 oktober 2015
Der Konditor, 1928

Onder het motto "Zij zien wat wij niet zien" proberen we te achterhalen wat beeldenmakers voor ogen stond bij het maken van een beeld. Vandaag: August Sander.

De Duitse fotograaf August Sander (1876-1964) wordt een van de meest invloedrijke fotografen van de 20ste eeuw genoemd. Hij maakte naam met zijn reeks 'Mensen van de 20ste eeuw' waarvan het MoMA in New York afgelopen zomer nog 619 foto’s kocht. Het museum noemde de aankoop een 'mijlpaal'. Eind oktober pakt het FOMU in Antwerpen uit met een grote expo rond Sander. Ook daar zullen beelden te zien zijn uit de bekende reeks, waaronder het portret 'Der Konditor, 1928'.

Curator is Gabriele Conrath-Scholl, hoofd van Die Photographische Sammlung/SK Stiftung Kultur in Keulen. De stichting kocht via de familie van Sander alle negatieven van de fotograaf en beschikt zo over de grootste Sander-collectie wereldwijd.

Mozaïek

Waarom is August Sander zo’n belangrijk fotograaf? Gabriele Conrath-Scholl: "Omdat zijn ambitieuze project 'Mensen van de 20ste eeuw' in die tijd ongezien was. Via naturalistische, antropologische portretten wou August Sander een gezicht geven aan de bevolking van de toenmalige Weimarrepubliek. Hij wou aantonen dat er onder mensen verschillenden types en mentaliteiten bestonden. Zelf zei hij daarover: "al die beelden samen zijn als een mozaïek, samen vormen ze de maatschappij." Bijzonder in die tijd was dat Sander zijn modellen opdeelde in categorieën. Hij had er zeven: 'de boeren', 'de handelaars', 'de vrouw', 'de artiesten', 'de beroepen', 'de stad' en 'de laatste mensen'. Die laatste categorie sloeg op de zieken, de geestesgestoorden. Met die manier van categoriseren, heeft hij een grote invloed gehad op fotografen na hem, zoals het bekende fotografenkoppel Bernd en Hilla Becher dat industriële gebouwen fotografeerde en indeelde volgens functie."

Zirkusartisten/Circusartiesten

"Oorspronkelijk was Sander een portretfotograaf met een studio in Keulen. Iedereen kon er zijn portret laten maken. Van zijn klanten kreeg hij vaak de vraag een unieke, karakteristieke foto te maken maar door zijn ervaring begon Sander in de houding en kleding van zijn klanten steeds duidelijkere types te onderscheiden. Hij had al langer de behoefte om meer te doen dan alleen maar op bestelling werken en dus maakte hij in 1911 een eerste reeks foto's die later deel zou gaan uitmaken van zijn 'Mensen van de 20ste eeuw'. Maar het was pas een tiental jaar na die eerste reeks, toen Sander in contact kwam met oa. Franz Seiwert en Heinrich Hoerle van de progressieve beweging in Keulen, dat hij de stap zette om daar ook echt iets mee te gaan doen. Hij werd door hen aangemoedigd en gesteund en ze hadden levendige discussies over zijn werkmethode."

Der Konditor, 1928 / De banketbakker, 1928

De banketbakker

"Sander liet de studio steeds vaker achter zich op zoek naar zijn 'types' om hen vervolgens in hun eigen omgeving te fotograferen. In 1927 hield Sander een eerste expo. Twee jaar later verscheen zijn belangrijke boek 'Antlitz der Zeit' of 'Gezichten van onze tijd' met zestig foto’s waaronder deze 'Der Konditor, 1928', die een banketbakker in zijn atelier toont. De man heet Hans Bremer en was Sanders overbuurman. Als Sander uit het raam van zijn fotostudio keek, keek hij recht op de bakkerij van deze patissier. Maar hoe goed Sander deze Hans ook kende, hij hield bewust afstand tijdens het fotograferen. Je ziet hier niet zozeer de man Hans Bremer maar vooral de banketbakker. Typisch voor Sander was dat hij de namen van zijn modellen achterwege liet. Hij vermeldde enkel het beroep of de categorie. Verder zie je een beetje van de achtergrond, genoeg details om te weten dat de man in zijn bakkersatelier staat, maar de focus ligt helemaal op de figuur en op de grote kom die hij vasthoudt. Sanders werkomstandigheden moeten hier vrij moeilijk geweest zijn. Hij werkte met glasplaten van 12.5 op 16 cm. Daar heb je een grote camera en statief voor nodig. Door de zoeker zag je al niet veel en deze foto is dan nog genomen in een vrij donkere keuken. Sander werkte nooit met kunstlicht. Het weinige licht viel links door een raampje binnen."

Die Boxer, 1929 / De boksers, 1929

Archief in brand

"We hebben maar één glasplaat van deze foto. Van andere foto's hebben we er soms twee of drie. Dat wil niet zeggen dat Sander maar één foto heeft gemaakt van de patissier. Glasplaten waren schaars dus het kan zijn dat hij na het kiezen van het beste beeld, de andere platen heeft gewassen om ze opnieuw te gebruiken. Of dat ze vernietigd werden. Wij hebben alle 10.000 negatieven uit Sanders archief in ons bezit. Maar oorspronkelijk waren er veel meer. Zo'n 30.000 negatieven zijn vlak na WOII in een brand gebleven. Ze lagen opgeslagen in een kelder in Keulen. We gaan er niet vanuit dat het om brandstichting gaat maar in die periode was Keulen in volle chaos, het fijne weten we er dus niet van. De negatieven die wij in ons bezit hebben, had Sander tijdig in veiligheid gebracht in Kuchhausen, Westerwald waar hij vlak voor WOII zelf ook naartoe verhuisd is. Daar had hij meteen weer veel klanten voor portretten en heeft hij ook veel foto's van boeren gemaakt. Het leven in het landelijke Kuchhausen was een groot contrast met dat in Keulen waar hij contact had met kunstenaars en revolutionairen. Maar eigenlijk hield hij het meest van zijn boeren omdat die zo dicht bij de natuur stonden, puur waren en een sterke identiteit hadden."

Jungbauern, 1914 / Jonge boeren, 1914
Bauer, 1912/ Boer, 1912
VRTNU VRTNU VRTNU