Spring naar inhoud

De Rebellen

Max Pinckers en Michiel Burger

geschreven op 28 augustus 2015

Op 1O september weten we wie de Young Belgian Art Prize wint. Tien genomineerden wachten in spanning af. Canvas praat deze week elke dag met één van hen. Vandaag : Max Pinckers & Michiel Burger, die samen een project indienden.

from the series "The Struggle for Freedom in "________", 2015

Het London Archive of Modern Conflict verzamelt materiaal uit de negentiende en twintigste eeuw dat te maken heeft met oorlogssituaties. Het overgrote deel van de collectie bestaat uit foto's - zo'n vier miljoen stuks worden er inmiddels bewaard. Het Archive nodigde Max Pinckers en Michiel Burger uit om werk te maken met materiaal uit hun collectie. In Bozar presenteren Pinckers en Burger nu "The Struggle for Freedom in: ________", een installatie van beelden die betrekking hebben op de strijd van de Mau Mau. De Mau Mau vochten in de jaren vijftig tegen de Britse koloniale macht in Kenia.

CANVAS : Er is heel veel materiaal beschikbaar in het London Archive. Waarom kozen jullie voor het verhaal van de Mau Mau ?

MICHIEL : Wij zijn allebei geïnteresseerd in hoe fotografie gebruikt wordt om mensen te beïnvloeden. Dat aspect knalde meteen keihard naar voren in het materiaal over de Mau Mau. Het eerste wat we zagen waren beelden van doormidden gehakte kinderen, verspreid door het Britse Ministerie van Informatie in Kenia. Verder ook ooggetuigenverslagen waarin de Mau Mau werden neergezet als kannibalen, als mensen die seks hadden met beesten. Goed materiaal, zal ik maar zeggen als je mensen wil demoniseren. Dat is interessant voor het soort studie dat wij wilden maken.

MAX : Ook niet onbelangrijk is de huidige situatie in Kenia. De mannen die destijds bij de Mau Mau zaten zijn nu tachtig, negentig jaar. Ze verzamelen zich sinds een tiental jaar in veteranenverenigingen en daagden de Britse Staat voor de rechter. Ze willen compensatie voor het feit dat ze gemarteld en vervolgd zijn. Dat hele verhaal leeft op dit moment heel erg in Kenia.

from the series "The Struggle for Freedom in "________", 2015

MICHIEL : Kenia is na de onafhankelijkheid vrijwel onmiddellijk een dictatuur geworden. De nieuwe bewindvoerders namen de infrastructuur en bureaucratie van de Britten gewoon over. Ook de nieuwe lokale heersers waren de Mau Mau niet gunstig gezind. Het is in Kenia dus heel lang taboe geweest om over de Mau Mau te spreken. Nu pas worden er bijvoorbeeld standbeelden voor hen opgericht.

CANVAS : In jullie installatie verwerken jullie archiefmateriaal, maar ook beelden die jullie zelf in Kenia maakten met Mau Mau veteranen. Waarom wilden jullie die beelden maken ?

MAX: Die beelden zijn het product van een samenwerking met de veteranen. We zijn naar Kenia gereisd en hebben met hen om de tafel gezeten. Destijds, in de jaren vijftig, toen de Britse regering al die propaganda tegen hen in omloop bracht, hadden de Mau Mau geen foto-apparaten of filmcamera's om hun versie van het verhaal te brengen, ze voerden hun strijd immers vanuit de bossen. Wij hebben hen gevraagd welk beeld ze van zichzelf zouden gemaakt hebben, als dat had gekund. In een aantal reenactments die wij vastlegden tonen ze hun eigen geschiedenis, hùn versie van het conflict.

from the series "The Struggle for Freedom in "________", 2015

CANVAS : Hoe reageerden de veteranen op jullie vraag ? Begrepen ze wat jullie wilden doen?

MICHIEL : Ze begrepen dat wij zoveel mogelijk varianten van het verhaal naast elkaar wilden leggen. We hebben ze ook de Britse propaganda uit het archief getoond, daar werden ze heel kwaad om. Ik wil wel duidelijk zeggen dat wij niet proberen te achterhalen wat er werkelijk gebeurd is. Daar is fotografie niet het medium voor.

MAX: Wij hebben bijvoorbeeld beelden gemaakt van iemand die zijn littekens aan ons laat zien, ten bewijze dat hij gemarteld geweest is. Zo'n beeld op zich bewijst natuurlijk niks. Het zou ook kunnen dat hij per ongeluk met een machete in zijn arm gekapt heeft, en dat nu wil gebruiken als bewijsmateriaal dat hij gemarteld is in de kampen om zo compensatie te krijgen. Dat weet je gewoon niet.

Vluchtelinge, Somalië

CANVAS : Jullie werk laat zien hoe je met beelden een versie van de werkelijkheid kan construeren. Kijken jullie alleen nog met een cynische blik naar nieuws-en actuaprogramma's?

MICHIEL : Ik denk dat een beetje een argwanende, cynische blik tegenover de media heel gezond is.

MAX : Je weet gewoon dat er bepaalde manieren van werken zijn die tot bepaalde resultaten leiden.

MICHIEL : Stel dat je een vluchtelingenkamp moet fotograferen, met de bedoeling te laten zien dat dat niet iets goeds is, dan moet je een moeder met kind hebben, liefst een moeder met een blauwe hoofddoek om - je maakt de Maria referentie, brengt het katholieke lijden binnen. Dat zijn foto's die nog nauwelijks iets van de werkelijkheid laten zien, het zijn symbolen waarmee je snel en duidelijk iets kan zeggen.

Madonna met kind, 1525

MAX : Je ziet dat kranten ook vaak homoniemen gebruiken : één en hetzelfde beeld wordt in totaal verschillende contexten gebruikt. Onlangs werd dat mooi blootgelegd in De Standaard : ze lieten een foto zien van een klein meisje en een jongetje, waarbij de éne de andere beschermt met een dekentje. Dat is een foto die gemaakt is in Bangladesh, geloof ik. Hij is inmiddels al in verschillende contexten gebruikt : één keer om de Syrische vluchtelingencrisis te demonstreren, één keer voor een aardbeving in Nepal, dan weer voor één of andere hongersnoodsituatie. Het is een passe-partout. Werkt altijd.

MICHIEL : We zien wel tienduizend beelden per dag, we zijn er zo aan gewoon geraakt, dat we die beelden "lezen" in een fractie van een seconde. Van de foto-als-bewijs zijn we geëvolueerd naar foto's als taalelement.

beeld uit Enjoy Poverty, 2008

Canvas : Zijn er hedendaagse kunstenaars die jullie tot voorbeeld strekken ?

MICHIEL : Dan denk ik meteen aan Renzo Martens. Hij durft een irritante vervelende man te spelen, maar altijd met de bedoeling om iets aan te tonen, om mij als kijker te laten nadenken over waar hij mee bezig is . In een zee van oppervlakkigheid en kunst die wil pleasen of die geen uitspraken durft te doen vind ik dat een enorm voorbeeld.

MAX : Zo denk ik er ook over

Canvas: Wat zou het voor jullie betekenen als jullie de Young Belgian Artist Prize winnen ?

MAX : Als we die prijs winnen, of één van de andere, dan zouden we dat geld opnieuw investeren in ons project. Dan kunnen we bijvoorbeeld opnieuw naar Kenia gaan, een film maken of een boek uitgeven rond het project ...

MICHIEL : Dit werk is nog lang niet af, de installatie in Bozar is een begin.

VRTNU VRTNU VRTNU