Spring naar inhoud

Wanderblog: Wandelende gedachten

Wanderblog

© Kris Van de Voorde
geschreven op 01 augustus 2016

Wandelen om te begrijpen

Het is moeilijk om het niet op te merken: al die wandelende mensen, met hun neus op het scherm van hun mobieltje gedrukt. Overal heeft de Pokémon Go-koorts toegeslagen, zowel in steden als in dorpen. Ook in de straat waar ik woon, passeerde de voorbije dagen een veelvoud aan voorbijgangers. Het voordeel daarvan is dat veel mensen zo nog eens buitenkomen en de benen strekken. Je hoort immers vaak dat de moderne mens te passief is geworden.

We bewegen te weinig en zitten te veel. In de wagen, op het werk, voor de televisie, op het terras. Al dat zitten, een mens zou er haast moe van worden. En ook ziek. Artsen verbinden een hele lijst van lichamelijke klachten aan onze zittende levenswijze. Zitten zou het nieuwe roken zijn. Omdat overdaad schaadt, en te intensief bewegen ook niet zo gezond is, zijn artsen het erover eens dat er geen beter dagdagelijks geneesmiddel voor jong en oud is dan wandelen.

wandelen is de tuinier van onze denkwereld, die al het onkruid wiedt zodat het overbodige plaats maakt voor het essentiële

Niet enkel voor ons lichaam, maar ook voor onze geest is wandelen van groot belang. Dat wandelen bijzonder heilzaam is voor onze gedachtewereld, wisten de oude Grieken al. Socrates trok al wandelend door Athene om zijn wijsheden rond te strooien. De peripatetici onderwezen, filosofeerden en discussieerden al wandelend; bewegende benen helpen de struinende gedachten op zoek naar inzicht. Niet toevallig waren heel wat grote filosofen grote wandelaars. Immanuel Kant maakte in zijn routineus bestaan steevast ruimte voor een dagelijkse wandeling. Rousseau beweerde dat hij niet kon nadenken of werken als hij niet kon wandelen. Kierkegaard schreef dat hij zich in zijn beste gedachten wandelde en ook Nietzsche meende dat alle grote inzichten al wandelend tot stand komen.

Maar wat zou precies de reden kunnen zijn waarom wandelen ons denkvermogen stimuleert? Misschien omdat wandelen onze blik letterlijk en figuurlijk verruimt. We stappen uit onze eigen beslotenheid de wereld in, en dat is een voorwaarde om die wereld te kunnen begrijpen. Misschien omdat het wandelen, zowel in de weide natuur als in de duizelingwekkende drukte van een grootstad, ons confronteert met onze eigen nietigheid op deze planeet.

Er is zoveel groots, zoveel bewonderenswaardigs te zien: de bomen die al eeuwen meegaan, het landschap dat onverschillig blijft tegenover de alledaagse zorgen en beslommeringen van de mens, de sterrenhemel boven ons, de duizenden levens die we kruisen in de stad. Dat alles helpt een mens te beseffen dat hij niet de navel van het universum is, dat hij vaak opgeslorpt wordt door trivialiteiten. Als we alle overbodige ballast in ons hoofd kunnen verwijderen, kunnen we beter tot de kern komen, tot dat wat er echt toe doet in het leven. Wandelen helpt daarbij; wandelen is de tuinier van onze denkwereld, die al het onkruid wiedt zodat het overbodige plaats maakt voor het essentiële.

De wereld ontdekken

Ook volgens George Steiner, een van de grootste essayisten en filosofen van de afgelopen decennia, kunnen we het belang van wandelen moeilijk overschatten. In zijn essay 'The Idea of Europe' (2015) betoogt hij dat het Europese continent vier pijlers heeft; vier wezenskenmerken van de Europese cultuur, of de Europese ziel, zo men wil. Eén van die pijlers is wandelen. Europa is een continent van wandelaars. Dit wandelen is niet louter een manier om ons van punt A naar punt B te verplaatsen. Wandelen is een existentiële aangelegenheid, soms zelfs een metafysische materie. Steiner verwijst daarbij naar verschillende fenomenen uit de Europese culturele geschiedenis waarin wandelen een centrale rol speelt: het concept van de pelgrimstocht bijvoorbeeld, of de verheerlijking van de Wanderer in de Duitse 19de-eeuwse romantische traditie. Denk maar aan Schuberts muziek of Friedrichs schilderijen: steevast is wandelen van het grootste belang, omdat het meer een geestelijke dan een lichamelijke activiteit is. Al wandelend ontvouwt zich de wil en het verlangen om de wereld te ontdekken: Wanderlust.

Uiteraard zal niet elke vorm van wandelen aan die omschrijving voldoen. Kant en Kierkegaard gingen niet op zoek naar virtuele wezentjes tijdens hun wandelingen en de kans dat het zoeken naar Pokémons een metafysische activiteit is die de geest verkwikt en de ziel verruimt, lijkt eerder gering. Ook al doen velen het met zo’n ijver dat het haast een existentiële kwestie lijkt.

Alleszins staat met ons al te overvloedig stilzitten meer op het spel dan louter de gezondheid van onze lichamen. Ook de vitaliteit van onze geest heeft eronder te lijden. En volgens Steiner dus ook de kern van onze Europese identiteit. Daarom moeten we allemaal meer wandelen. Om meer te begrijpen.

Alicja Gescinska

VRTNU VRTNU VRTNU