Spring naar inhoud

Hersenspinsters: Margaret Cavendish

Margaret Cavendish - © rr
geschreven op 06 maart 2018

Dagdromen tijdverlies? Niet volgens Margaret Cavendish. Maak kennis met deze revolutionaire dagdroomster in 'Hersenspinsters', onze minireeks over vrouwelijke denkers die je zou moeten kennen.

Revolutionair dagdromen

Margaret Cavendish was een revolutionair dagdroomster. Dagdromen klinkt misschien eerder als escapisme dan als verzet, maar de hersenspinsels van Cavendish hadden wel degelijk een revolutionaire impact in de echte wereld. Cavendish schreef haar dagdromen immers op en gaf ze uit. Zo kunnen we het creëren van haar eigen wereld op twee manieren opvatten. Aan de ene kant schept ze haar fantasiewereld, maar aan de andere kant maakt ze ook in de echte wereld een plaats voor zichzelf vrij, als filosoferende vrouw. Door tegen de genderrollen van haar tijd in te borduren met haar brein in plaats van met haar handen hielp ze de weg vrijmaken voor de opleiding en emancipatie van vele generaties vrouwen na haar. Wat op het eerste gezicht lijkt op een frivole dagdroom van een verveelde aristocratische vrouw, was dus eigenlijk een revolutionaire daad van verzet.

Sciencefiction

Cavendish schreef een boek over haar fantasiewereld: Description of a New World, Called The Blazing World (1666), een van de vroegste werken in het sciencefictiongenre. Ze wou kunnen regeren over een eigen rijk, maar voor die ambitie was in de echte wereld geen plaats. Regeren was immers een mannenzaak, niet iets waar vrouwen aanspraak op konden maken. Dus, zo schrijft Cavendish in de inleiding op The Blazing World, “rather than not be Mistress of a World, since Fortune and the Fates would give me none, I have made One of my own.” In The Blazing World zijn de rollen omgekeerd en kan Cavendish (of haar alter ego) als vrouw wel regeren. Het is een wereld bevolkt door allerlei rare wezens die allemaal in harmonie leven, dus van een vrouw aan de macht kijkt niemand op.

Vrijheid in fantasie

Vrijheid bestaat voor Cavendish uit de afwezigheid van beperkingen: je bent vrij als niets je hindert om je zin te doen. In haar eigen leven merkte Cavendish echter dat ze allesbehalve vrij was. Als vrouw in de 17de eeuw lagen er heel wat minder wegen voor haar open dan voor haar mannelijke collega-filosofen. Cavendish’ oplossing was dus om zelf een fantasiewereld te creëren waarin je wel kan doen wat je wil. Zo krijg je toegang tot mogelijkheden die je in de echte wereld niet hebt en kan je je ware identiteit uitdrukken, zelfs als dat in de echte wereld niet mogelijk is. Bovendien zijn fantasiewerelden ook leuker om in te vertoeven, omdat je ze helemaal kan inrichten zoals je dat zelf wil.

Thrice Noble, Illustrious, and Excellent

Met haar dagdromen zette Margaret Cavendish zich dus af tegen de normen en verwachtingen van haar tijd. Ze publiceerde haar werken met haar eigen naam en portret erop, wat erg opmerkelijk was voor een vrouw in haar tijd. Als vrouwen al schreven, publiceerden ze hun werk meestal niet, of onder een pseudoniem. Maar van bescheidenheid had Cavendish niet veel last: ze publiceerde als “the Thrice Noble, Illustrious, and Excellent Princesse The Duchess of Newcastle”. Deze eigenzinnige filosofe slaagde er zo in om, ondanks de beperkingen van haar gender, een plaats voor zichzelf vrij te maken in het filosofische landschap van haar tijd. En dat alles met dank aan haar dagdromen, die ondanks hun ogenschijnlijke frivoliteit toch een niet te verwaarlozen impact hadden op de echte wereld.

VRTNU VRTNU VRTNU