Spring naar inhoud

In den beginne was de bal...

Voetbal in België

Rode Duivels - © rr
geschreven op 08 juni 2018

Je kan het je vandaag misschien amper voorstellen, maar ooit was er een tijd toen er géén Belgisch voetbal bestond. Nu de Rode Duivels en bij uitbreiding de Belgische Voetbalbond weer in het middelpunt van de belangstelling staan, is het misschien leuk om eens terug te blikken in de tijd en te kijken hoe het allemaal begon.

Voetbal in België toen er van tattoos en rare kapsels nog geen sprake was…

Zoek de verschillen: Belgische voetballers vroeger en nu (Torten Goetinck & Radja Nainggolan)
Engelse voetbalploeg anno 1863

Ontstaan in Engeland was voetbal aanvankelijk niet echt een volkse sport. De eerste beoefenaars waren dan misschien wel arbeiders, maar in de loop van de 19de eeuw kreeg de sport een meer exclusief karakter toen scholieren en studenten in Eton, Oxford en Cambridge gingen voetballen. Het is daar in de prestigieuze colleges dat de eerste regels werden vastgelegd.

De sport werd 'association football' genoemd om verwarring te voorkomen met 'rugby football'. 'Association' werd al snel afgekort tot 'soc' en zo ontstond de naam 'soccer'. Toen 'rugby' de courante benaming werd voor dat andere balspel, werd ook meer en meer 'football' gebruikt als synoniem van 'soccer'.

En in België?

Omstreeks 1863 waaide het voetbal over naar België, eerst in hoofdzakelijk Britse milieus: Engelse scholen in het Brusselse, bij bedienden van Britse havenbedrijven in Antwerpen en bij de ingenieurs van Cockerill, de Luikse staalfabriek met Engelse roots. Stilaan begonnen ook wij, Belgen, een balletje mee te trappen. Eén van de eerste getuigenissen vinden we in het Jozefietencollege van Melle, waar in 1863 een Ierse scholier met een lederen voetbal het 'soccer' zou hebben geïntroduceerd bij zijn medeleerlingen.

Net als in Engeland was voetbal ook bij ons een eerder elitaire bedoening: sportbeoefening in het algemeen was tenslotte tijdverdrijf voor wie daar effectief tijd voor had. Arbeiders of boeren hadden wel wat anders te doen dan zich in het zweet te lopen op een grasveld. Dus waren voetballers in die beginperiode vooral mensen van de hogere klasse, studenten, kaderleden, dokters, zelfs jonge edelen.

Hier werd in 1895 de voetbalbond opgericht

De eerste officiële club was Antwerp, opgericht in 1880 als de Antwerp Athletic Club waar diverse sporten konden worden beoefend, o.m. voetbal. FC Antwerp zal later stamboeknummer 1 krijgen, vandaar de bijnaam 'The Great Old'.

De sport kreeg een officieel karakter in augustus 1895. In het Brusselse café Le Coq Tourné werd de Union Belge des Sociétés de Sports Athlétiques opgericht, een vereniging voor zowel voetbal, wielrennen als atletiek. Er waren tien stichtende leden. FC Liègeois werd de eerste landskampioen van de nieuwe nationale competitie.

Het eerste Belgische elftal uit 1901
Diables rouges

Al gauw kwam er een nationale vertegenwoordiging en op 28 april 1901 werd de eerste interland gespeeld tussen een Belgisch team en Nederland. België won met ruime 8-0 cijfers. In die jaren waren er nog veel Engelsen die meespeelden in de nationale elftallen in West-Europa. Daarom worden die eerste interlands niet aanvaard als officiële wedstrijden.

De term Rode Duivels gaat terug op een heroïsche wedstrijd uit 1906 toen Holland-België in Rotterdam eindigde op een 2-3 overwinning voor de Belgen. In de sportkrant La Vie Sportive bejubelt hoofdredacteur Pierre Walckiers in zijn matchverslag de Belgen in hun rode shirts als "les diables rouges". Het begrip is geboren!

Belgische ploeg die in 1906 tegen Nederland won. Torten Goetinck staat uiterst rechts
Vedetten

Eén van de eerste Belgische voetbalvedetten was Hector 'Torten' Goetinck (1886-1943), aanvaller van FC Brugeois, internationaal van 1906 tot 1923, trainer van Brugge én bondscoach. Een andere bekende voetballer was Armand Swartenbroeks (1892-1980), speler bij Daring Club Bruxelles, méér dan 50 keer internationaal, dokter en later burgemeester van Koekelberg.

Armand Swartenbroeks bij zijn 50ste internationale selectie

Swartenbroeks was aanvoerder van het Olympisch voetbalteam dat in 1920 op de Olympische Spelen in Antwerpen de gouden medaille haalde na een bewogen finale tegen Tsjechoslowakije. De voorlopig hoogste notering op het palmares van de nationale ploeg heeft echter een wrange bijsmaak. De wedstrijd in het Olympisch stadion op het Kiel in Antwerpen verliep gunstig voor de Belgen, ze scoorden al gauw tweemaal. Maar de match eindigde al na 40 minuten toen de Tsjechen verongelijkt het veld verlieten wegens een - volgens hen onterechte - uitsluiting van één van hun spelers. De Belgen wonnen met 2-0.

Amateurisme troef

Intussen was de voetbalbond afgesplitst van de algemene sportbond en het aantal leden groeide gestaag: van nog geen 100 in 1910 tot bijna 700 clubs in 1930. In de steden waren meerdere teams, vaak verbonden met de sociaal-politieke zuilen. Een katholieke ploeg stond tegenover een liberaal-vrijzinnige ploeg en een meer volkse socialistisch getinte vereniging.

De concurrentie tussen de teams slaat ook over op de supporters met rellen tot gevolg. Reeds in 1908 waren er onregelmatigheden tussen Brugse en Antwerpse aanhangers waarbij mensen 'in eene gracht werden geworpen en met steenen begooid'.

De bond draagt het amateurisme hoog in het vaandel en ageert sterk tegen betaalde profs. Een beleid dat naargelang er meer geld omgaat in het voetbalmilieu steeds moeilijker vol te houden en te rechtvaardigen is, ook al omdat in het buitenland wél profvoetballers zijn toegestaan. De bond blijft voet bij stuk houden, ook na de desastreuze Mundial van 1930 in Uruguay waar de Belgische amateurs al hun matchen verliezen.

Raymond Braine

Grootste slachtoffer is de bekende Beerschotvedette Raymond Braine. Deze populaire voetballer baatte een café uit dat mede dankzij zijn voetbalroem veel volk trok. De bond vond dit ongeoorloofd en schorste Braine. Hij trok dan maar naar het buitenland en speelde jarenlang bij Sparta Praag.

Pas in 1935 geeft de bond toe en mogen voetballers geld verdienen. Toen werd ook bepaald dat spelers konden getransfereerd worden van de ene club naar de andere. Het profvoetbal, zoals we dat nu kennen, deed eindelijk zijn intrede.

Uit onvrede met de francofone unitaire bond ontstaat er tijdelijk een Vlaamse bond met een aparte competitie van afgescheiden clubs. Tegelijk is er ook een Waalse competitie zodat er zelfs 'interlands' Vlaanderen-Wallonië kunnen worden gespeeld. Na de oorlog verdwijnt die Vlaamse voetbalbond van het toneel en wordt het vaderlandse voetbal weer unitair zoals voorheen. Voor de naoorlogse periode verwijs ik u, beste lezer, naar de straffe verhalen van uw opa's en nonkels. En wat de recente geschiedenis betreft; naar 't schijnt is er deze zomer een wereldkampioenschap ergens in Rusland. Meer hierover bij de collega's van Sporza.

De bondsbobo's

Nog een woordje over de bondsvoorzitters. Samen met de bondscoach is de voorzitter van de voetbalbond hét gezicht van het Belgisch voetbal. Een opmerkelijk lijstje om even te overlopen.

  • 1895-1924: de allereerste bondsbobo was baron Edouard de Laveleye, een rijke mijningenieur én een sportieve edelman die verschillende sporten beoefende. Hij speelde ondermeer bij FC Liégeois en was van in den beginne betrokken bij de voetbalbond. Leuk weetje: omdat er in die beginjaren een tekort was aan bekwame scheidsrechters in de jonge Belgische competitie trad hij soms zélf aan als arbiter.

  • 1924-1929: zijn opvolger was graaf Joseph d'Oultremont, weer een edelman met multisportieve talenten, speelde voetbal bij de Brusselse Léopold Football Club en was actief in de Belgische hockeyfederatie.

Rodolphe Seeldrayers
  • 1929-1937: Rodolphe 'Bill' Seeldrayers, Brussels jurist en sportjournalist, was nummer drie. Actief in het voetbal, cricket, atletiek, hockey en golf. Was Belgische kampioen 110 m horden. Hij was ook een tijdje internationaal voorzitter van de FIFA in de jaren '50, de voorganger van Sepp Blatter dus.
  • 1937-1943: de eerste Mechelaar in het rijtje is Oscar Vankesbeeck, jurist en liberaal politicus. Speelde bij Racing Mechelen en werd op z'n 18de (!) voorzitter van deze club. Trad ook op als scheidsrechter. In WOII werd hij door de Gestapo gearresteerd en vastgezet in Breendonk. Kort na zijn vrijlating werd hij ziek en overleed hij. Het stadion van Racing Mechelen werd naar hem genoemd.
Kanunnik Dessain (rechts) in 1947 bij een wedstrijd FC Malinois-FC Liegèois
  • 1945-1951: Francis Dessain, broer van Mechelse katholieke burgemeester Karel Dessain. Had in Engeland gestudeerd, o.a. in Oxford, en daar ook gevoetbald. Speelde bij FC Malinois, het latere KV Mechelen, waarvan hij voorzitter werd. In 1919 tot priester gewijd, kanunnik en privésecretaris van kardinalen Mercier en Van Roey. Organiseerde de Kardinaalsbeker, een voetbalcompetitie voor katholieke scholen.
  • 1951-1967: een kort - niet-Mechels gelieerd - interregnum was er voor de Luikenaar Georges Hermesse.

  • 1967-1987: Louis Wouters, van oorsprong Antwerpenaar, jurist, schoonzoon van Oscar Vankesbeeck, zelf ook betrokken bij Racing Mechelen, de club van zijn schoonpapa. Flamboyante bondsvoorzitter met autoritaire trekjes.

  • 1987-2001: Michel D'Hooghe, Bruggeling, dokter en ook voorzitter van Club Brugge. Binnen de FIFA voorzitter van de Medische Commissie.

  • 2001-2006: Jan Peeters, jurist, jarenlang jeugdrechter in Mechelen. Was ook ondervoorzitter van het Belgische Olympische Comité.

François De Keersmaecker
  • 2006-2017: de vorige voetbalbobo was de Mechelse advocaat François De Keersmaecker, schoonzoon van oud-bondsvoorzitter Louis Wouters. Een beetje een grijze muis en je zou het hem niet aangeven, maar in zijn jonge jaren was hij actief als scheidsrechter.

  • 2017: eerder onverwacht werd de Franstalige bedrijfsrevisor Gerard Linard de nieuwe bondsvoorzitter. Wellicht niet voor lang, want bij zijn verkiezing is hij 74 en het bondsreglement stelt de maximumleeftijd voor dit mandaat op 75. Op de laatste Statutaire Algemene Vergadering stemde een meerderheid tegen een verlenging van zijn mandaat. Blijkbaar beschouwen ze hem bij de bond zelf ook maar als een overgangspaus, want op de officiële KBVB-website vind je onder de hoofding 'bondsvoorzitters' geen vermelding van Linard. Hallo, webmaster?

VRTNU VRTNU VRTNU