Spring naar inhoud

Germaine Van Parys

de eerste Belgische vrouwelijke persfotograaf

(1926) Germaine Van Parys aan het werk tijdens de watersnood in Seraing. - © Germaineimage
geschreven op 09 mei 2019

Nu de landing in Normandië en het einde van de Tweede Wereldoorlog uitgebreid herdacht worden, duiken ook de foto’s van Germaine Van Parys weer op. Zij fotografeerde de bevrijding van Brussel en volgde de opmars van de geallieerden in Duitsland. Haar unieke beelden vertellen heel wat over die periode waar alsmaar minder mensen over kunnen getuigen. Maar wie was Germaine Van Parys? En waarom had ze altijd haar fototoestel bij de hand?

Germaine Van Parys zag het voor een fotograaf o zo belangrijke daglicht een eerste keer op 18 april 1893 in Sint Gillis, Brussel. Het meisje dat later zonder gêne het leven op de gevoelige plaat vastlegde, was de dochter van de begrafenisondernemers Eberg. Misschien is het wel omdat de alledaagse omgang met de dood een normale zaak was binnen de familie dat ze later de intensiteit van het leven documenteerde?

Germaine Van Parys

Bijna honderd jaar later kunnen we het ons moeilijk voorstellen. Een jonge vrouw, gek op fotografie, wordt beroepsfotograaf en werkt zich langzaam op tot een bevoorrechte getuige van de voorbije eeuw. Over haar verhaal zou een prachtige, maar peperdure, serie gemaakt kunnen worden, waarin de grote geschiedenis en het kleine België samenkomen. Door de ogen van 'Madame' Van Parys, een vrouw die in een door mannen gedomineerde wereld altijd haar ‘mannetje’ moest staan, zien we het leven van de belle époque tot de vroege jaren 80.

Germaine Van Parys maakte indringende en op de huid klevende reportages. Haar portretten, stadslandschappen, straatscènes, sfeerbeelden trotseren de tand des tijds en stralen een bijzondere gevoeligheid en betrokkenheid uit.

Johan Swinnen in 'België in beeld: fotografie 1918-1968'
(1933) Een vrijwilligster van het Rode Kruis deelt soep en boterhammen uit aan mensen in nood.

Ze was getrouwd met haar fotocamera.

fotografe Odette Dereze over haar tante Germaine Van Parys
(1925) De Zwitserse natuurkundige en fysicaprofessor aan de ULB Auguste Piccard stijgt op in een ballon.

Wie het archief van de Germaine Van Parys-stichting bekijkt, met zijn ongeveer anderhalf miljoen beelden waarvan zo’n 35 000 glasplaat-opnamen, valt van de ene verbazing in de andere. Natuurlijk zijn er de ontelbare opdrachten die ze uitvoert en die haar op allerlei officiële evenementen of bij buitengewone situaties brengen.

Daarnaast trekt ze met haar camera door de stad en fotografeert er het gewone leven in de Brusselse volksbuurten. Buitengewone portretten zijn het. Van de levendige Marollen, de kermis aan het Zuid, de visverkoop rond de drukke haven, de harde armoede in het centrum en de dansende aristocratie in de bovenstad.

Tweemaal bezoekt ze helemaal alleen, maar met haar onafscheidelijke camera, de kolonie Congo. Ze is getuige van de twee wereldoorlogen. Ze wordt door de koninklijke familie uitgenodigd om de familiefoto’s te maken en wordt er een graag gezien hoffotograaf.

(1948) Congo

Niemand weet waar ze de fotografische microbe oploopt. Ze studeert aan de École des Arts et Métiers in de buurt van de Ninoofse poort te Brussel. Haar eerste foto’s zou ze als amateur omstreeks 1908 maken.

In 1911 leert ze de persfotograaf Félix Van Parys kennen, de man met wie ze op achttienjarige leeftijd huwt om even later alweer te scheiden. Nadien woont ze lange tijd samen met de Italiaanse schrijver en journalist Luca Rizzardi. Het zegt iets over haar wil en karakter in een tijd waarin er nog over 'de plaats van de vrouw' wordt gesproken.

Vanaf 1922 werkt ze voor de krant Le Soir: eerst freelance, van 1929 tot 1933 in vaste dienst. Ze wordt de eerste vrouwelijke persfotograaf van België.

Verschillende tijdschriften en weekbladen zijn geïnteresseerd in haar blik en betalen haar voor opdrachten: Vers L’Avenir, La Lanterne, Le Soir Illustré. Ze werkt als correspondente voor L’Illustration de Paris en Elle Magazine.

(jaren 30) Het aspergeseizoen is begonnen

Het beeld in de pers wordt een alsmaar belangrijker informatiedrager. Een foto intrigeert en doet de oplagen stijgen. Ook de fotografen worden zich daarvan bewust. In 1929 richt Germaine Van Parys mee de Association générale des reporters photographes de la presse belge op, de eerste beroepsvereniging voor persfotografen in België. Een mannenwereld waar ze toch ondervoorzitter van wordt, een functie waar ze jaarlijks voor moet strijden.

Midden jaren dertig fotografeert Germaine Van Parys het Brusselse tramwezen. In tientallen beelden vertelt ze over de vervoersmaatschappij: van de bouw van het voertuig tot de ticketverkoop en uiteindelijk ook de inkomsten die naar de bank worden gebracht. Dit zijn drie foto's uit deze sublieme reeks:

Tijdens de oorlogsjaren weigert ze te werken voor de Duitse bezetter. Ze wordt fotografe bij Winterhulp en helpt het verzet met de ondergrondse pers of het aanleveren van valse papieren. Na de bevrijding van Brussel wordt ze oorlogscorrespondente. Ze volgt de geallieerde troepen tijdens het Ardennenoffensief en trekt mee op richting Berlijn.

(1944) De bevrijding in Brussel

In 1956 richt ze haar eigen persbureau op, Agence de presse Van Parys. Samen met haar petekind en fotojournaliste Odette Dereze maakt ze reportages voor filmstudio’s, de overheid, de industrie, uitgeverijen, culturele instellingen, …. Het agentschap heeft al snel enkele mensen in dienst en zorgt zelf voor de ontwikkeling van het materiaal. Van in den beginne stond Germaine Van Parys erop zelf de negatieven van haar werk bij te houden.

Na een zware ziekte en een ongeval laat ze vanaf 1968 het reportagewerk over aan haar nichtje Odette Dereze. Zelf blijft ze tot het eind aan het werk in de donkere kamer en het labo. Ze begint ook met de ontsluiting van het indrukwekkende en reusachtige beeldarchief, iets waar de stichting ook vandaag nog handenvol werk mee heeft.

22 februari 1983 blijft de sluiter van haar camera voor altijd gesloten. Wat rest is een unieke met licht geschreven blik op onze twintigste eeuw.

Germaine Van Parys

Met dank aan de Stichting Germaine Van Parys en Nico Gastmans.

VRTNU VRTNU VRTNU