Spring naar inhoud

aflevering 8: Idealen

zondag 2 april

Patricia Kopatchinskaja - © VPRO / Canvas
geschreven op 10 februari 2017
Op zoek naar idealen reist Dimitri Verhulst naar de Zwitserse Alpen, De Toverberg van Thomas Mann achterna. Hij praat erover met Juliette Binoche, György Konrad, Arnon Grunberg en Patricia Kopatchinskaja.

Wat is er terechtgekomen van de Europese idealen? Staan verworven vrijheden onder druk door de komst van grote groepen migranten? Is Europa verworden tot een groot openluchtmuseum of wachten ons juist nieuwe, grootse culturele iconen?

Dimitri Verhulst trekt naar de Zwitserse Alpen. In dit decor situeerde Thomas Mann zijn monumentale boek De Toverberg, vaak 'de Mount Everest van de wereldliteratuur' genoemd. In het boek, geschreven aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog, wisselen patiënten in een sanatorium van gedachten over hun visie op het leven en het continent dat net als nu turbulente tijden kent. De Toverberg laat zich daardoor ook lezen als een staalkaart van ideeën over hoe het verder moet met Europa.

Dimitri en Arnon Grunberg

Dimitri Verhulst praat met onder andere Juliette Binoche. Daarnaast ontmoet hij de Hongaarse schrijver György Konrad, zijn Nederlandse collega Arnon Grunberg en de Moldavische violiste Patricia Kopatchinskaja.

György Konrad, die zowel het nazisme als het communisme overleefde, waarschuwt voor het opkomende islamisme, dat hij in een lijn stelt met de twee eerdere ideologieën. Hoewel hij benadrukt dat islamisme iets anders is dan 'de islam', vindt hij dat Europa voorzichtig moet zijn met het toelaten van grote groepen moslims. "De democratie is in gevaar," zegt hij. "In die zin is het nu een vergelijkbare situatie als in de periode waarin Thomas Mann moest besluiten wat het juiste pad was om te bewandelen."

Dimitri en Juliette Binoche

Juliette Binoche, zelf afkomstig uit een Poolse migrantenfamilie, pleit juist voor een ruimhartig toelatingsbeleid. Ze uit wel haar onvrede over de situatie in Europa. "De oorlog gaat niet komen," zegt ze. "Ze is er al. Als ik bijvoorbeeld aan het wandelen ben door de straten van Parijs voel ik een vreemd soort sentiment, een gevoel van oorlog. Je voelt de algehele angst. Je ziet steeds meer mensen op straat leven die niks hebben. En er heerst een grote onverschilligheid."

VRTNU VRTNU VRTNU