Spring naar inhoud

Steven Jacobs over de waterlobelia

Ode Aan Wat Verdwijnt

geschreven op 07 februari 2019

De Macaulay Culkin van de Vlaamse flora

Mag ik jullie voorstellen aan één van de gevallen sterren van het Vlaamse plantenrijk, de Macaulay Culkin van de Vlaamse flora: de waterlobelia (Lobelia dortmanna)? Dieren gaan meestal met alle aandacht lopen, als het over het verdwijnen van soorten gaat (in de prachtige documentaires van David Attenborough staan planten zelden in de spotlight). En dat raakt mij als plantkundige! Daarom deze ode aan één van mijn persoonlijke favorieten: de waterlobelia.

Met zijn sierlijke en ietwat melancholische, hangende bloemen, was hij de rijzige ster van de Kempense waters. Die tijd is nu voorbij.

Plassen in de Kempen die vandaag blauw of groen ogen, waren zo’n 100 à 150 jaar geleden nog wit gekleurd door de bloeistengels van deze plant ! Met zijn sierlijke en ietwat melancholische, hangende bloemen, was hij de rijzige ster van de Kempense waters. Die tijd is nu voorbij... vijftien jaar geleden waren er nog maar een paar tientallen plantjes over verspreid over twee natuurgebieden in Vlaanderen. Een heel drastische achteruitgang!

Je moet weten dat de waterlobelia in een bepaald type van ondiepe, voedselarme plassen leeft die we “vennen” noemen en die door hun specifieke chemische eigenschappen heel weinig CO2 bevatten. Het is onder deze extreme leefcondities dat de waterlobelia zich het beste thuis voelt. Wat is er dan de laatste decennia misgelopen? Het grondwaterpeil is verlaagd, en de vennen kregen te maken met de toestroom van meststoffen vanuit omliggende akkers. Daar komt nu recent de klimaatopwarming bij. Als je weet dat deze plant wereldwijd vooral in koudere klimaten voorkomt, dan snap je wel dat ze een echt probleem heeft. Niet alleen in Vlaanderen, maar in al onze buurlanden. Er is nog hoop. Via natuurherstelprogramma’s zijn enkele van de laatste groeiplaatsen hersteld en is de waterlobelia er teruggekeerd. Hopelijk de voorbode van een echte comeback, maar door de klimaatsverandering is de kans groot dat het maar om een tijdelijke opflakkering zal gaan van de ster van de Kempense Vennen, de prachtige Lobelia Dortmanna

Steven Jacobs is bioloog aan de Universiteit van Antwerpen (UA) met een brede kennis van fauna en flora van eigen bodem.

VRTNU VRTNU VRTNU