Spring naar inhoud

Jan Haelters over twee gasten uit het hoge noorden

Ode Aan Wat Verschijnt

geschreven op 12 februari 2019

Klimaatvluchtelingen uit het Noordpoolgebied?

In 2016 en 2017 werden we geheel onverwacht geconfronteerd met twee gasten uit het hoge noorden: een narwal in de Schelde in 2016, en een Groenlandse walvis voor de kust van Oostende in 2017. Beide soorten waren nooit tevoren gemeld in België. Van de narwal, bron van de mythische eenhoorn, zijn doorheen de eeuwen slechts een tiental strandingen bekend voor de hele Noordzee. De Groenlandse walvis, het zoogdier dat veruit de hoogste leeftijd kan bereiken van allemaal, was zelfs nog nooit gezien in de Noordzee! Maar wat deden deze dieren van het Noordpoolgebied in godsnaam zo ver van hun normale leefgebied?

de narwal, eenhoorn van de zee

Maar wat deden deze dieren van het Noordpoolgebied in godsnaam zo ver van hun normale leefgebied?

De geleidelijke dooi van Noordpoolijs, decennia geleden al voorspeld, is realiteit geworden. Het smelten van het noordpoolijs zal ongetwijfeld het klimaat op mondiale schaal verder, en zeer ingrijpend beïnvloeden. Voor de narwal en de Groenlandse walvis, die door een dikke speklaag en het ontbreken van een rugvin aangepast zijn aan een leven tussen de ijsschotsen, betekent het onder meer dat ze vaker blootgesteld worden aan orka’s, die in deze traag zwemmende soorten een gemakkelijke prooi vinden.

Groenlandse walvis

Ze dwingen ons na te denken over de effecten van een opwarmende Noordpool – dichterbij, in tijd en ruimte, dan we ons ooit konden voorstellen

Mogelijk heeft een verandering in het klimaat ook een indirect effect op hun voedsel. Het verdwijnen van het zee-ijs zet bovendien de deur wijd open voor nieuwe scheepvaartroutes: de Noordwestelijke Doorvaart. Die laat toe om goederen - die we ongetwijfeld broodnodig hebben - en grondstoffen nog sneller en goedkoper te verschepen. Een minder complexe toegang tot het zeer kwetsbare Arctische gebied creëert verder ook mogelijkheden voor de verdere exploratie, en ongetwijfeld duurzame exploitatie van haar natuurlijke bronnen, waaronder visbestanden en – hoera – fossiele brandstoffen.

We kunnen onze narwal en Groenlandse walvis beschouwen als ambassadeurs van hun soort en van hun verdwijnende leefwereld. Hoewel het spannend is om ze eens bij ons te ontmoeten, zijn ze mogelijk vroege bodes van wereldwijde en onomkeerbare veranderingen. Ze dwingen ons na te denken over de effecten van een opwarmende Noordpool – dichterbij, in tijd en ruimte, dan we ons ooit konden voorstellen.

Jan Haelters is bioloog aan het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen bij het departement Beheer van het Mariene Ecosysteem.

VRTNU VRTNU VRTNU