Spring naar inhoud

De grote overstroming van Parijs

28 januari 1910

Crue de Paris 1910 - © rr
geschreven op 27 januari 2017

Parijzenaars die willen weten hoe hun stad er zal uitzien met de stijging van het zeeniveau in het vooruitzicht, kregen in juni 2016 al een voorsmaakje, want toen stonden heel wat Parisiens en Parisiennes met natte voeten in het Seinewater. En ook nu is het weer van dat: de Seine treedt buiten haar oevers. Maar om écht te weten hoe het is, moeten ze er de kranten van eind januari 1910 op naslaan.

Voorpagina van 27 januari 1910

Une catastrophe

In januari van het jaar 1910 trad de Seine ver buiten haar oevers. Nu waren winterse overstromingen van de Seine geen uitzondering, maar deze keer was er een ongelukkige combinatie van zware regenval met grote hoeveelheden dooiwater. Bovendien was 1909 een zeer nat jaar geweest, waardoor de bodem eigenlijk al verzadigd was. Het vele water, aangevoerd via de zijrivieren, deed de reeds gezwollen Seine overstromen in de buitenwijken van Parijs. In de laag gelegen binnenstad waren het vooral de afvoerkanalen en ondergelopen metrotunnels die het overtollige water niet konden verwerken, terwijl de rivier zélf al haar maximale peil had bereikt. Hoe dan ook, een groot deel van de stad kwam blank te staan.

Bootje varen nabij de Eiffeltoren
Venetiaans tafereel in de Rue de Lyon

Op 20 januari 1910 was de scheepvaart op de Seine stilgelegd, omdat de schepen niet meer onder de bruggen konden doorvaren. De dagen nadien werden talloze fabrieken langsheen de oevers gesloten. Op 23 januari bereikte het water de boordstenen van de kades en de eerste centrale stadsdelen liepen onder water. In totaal zouden 12 van de 20 Parijse arrondissementen te lijden hebben van de overstromingen.

De Zouaaf op 4 juni 2016

Le Zouave

Het hoogste peil bereikte het water op 28 januari 1910 – 8,62 meter boven het normale peil – toen de Zouaaf van de Pont de l’Alma tot aan zijn schouders in het water stond. Op 4 juni 2016 reikte het water maar tot zijn middel – 6,10 meter boven normaal. Dit grote standbeeld van een soldaat uit 1856 aan de Alma-brug over de Seine geldt als hoogtemeter voor het niveau van de rivier. In Parijs bestaat het gezegde: Le Zouave a les pieds dans l'eau, waarmee men wil zeggen dat de Seine dreigt te overstromen. Eerlijkheidshalve moeten we toegeven dat de Zouaaf geen echt betrouwbaar peil aangeeft: het beeld is immers verplaatst in 1970 en mogelijk staat het niet meer op de originele hoogte. Een vergelijking tussen 1910 en 2016 op basis van de Zouaaf is dus niet echt accuraat.

Verkeer in de Quai des Grands-Augustins
Volksvertegenwoordigers arriveren per boot aan het parlement in het Palais Bourbon

Meer dan 20.000 kelders liepen onder en tientallen straten werden herschapen in kanalen. Er zijn foto’s met verrassende stadsbeelden die eerder doen denken aan Venetië dan aan Parijs. Duizenden inwoners moesten geëvacueerd worden met bootjes of via ladders en militairen legden inderhaast houten loopbruggen aan, zodat de Parijzenaars toch enige bewegingsvrijheid hadden.

Soldaten leggen een passerelle aan nabij het Hôtel des Invalides
Houten loopbruggen, ladders en bootjes in de Rue de Bièvre
Varen door het metrostation Odéon

Het openbaar vervoer viel stil: metrotunnels stonden helemaal onder water en treinstations waren herschapen in grote overdekte vijvers. Gas, elektriciteit, stromend water, telefonie… in grote delen van Parijs waren deze voorzieningen niet meer voorhanden met alle gevolgen van dien.

De overstroomde stationshal van Gare d'Orsay
In de Rue Gros bleef dit café ondanks alles gewoon open
Een ijsbeer in het overstroomde berenverblijf in de Jardins Botaniques

Men schat dat ruim 200.000 mensen rechtstreeks getroffen werden door de overstromingen. Bedenk ook even dat dit allemaal gebeurde midden in de winter bij ijskoude temperaturen. En voeg daarbij nog eens de penetrante geur van overlopende beerputten en rioleringen. Neen, Parijs was eind januari 1910 niet bepaald een aangename plek.

Marinesoldaten leggen reddingsbootjes klaar voor de Notre-Dame

Het zou nog dagen duren eer al het water wegtrok. Op sommige plaatsen, ook in de zwaar getroffen randgemeenten die stroomopwaarts en stroomafwaarts aan de Seine lagen, bereikte het water pas zijn gewone peil in maart 1910.

Het water sijpelt weg via scheuren in het wegdek op de Boulevard Haussmann

De overstroming betekende het einde van het gebruik van houten ‘tegels’ als straatbekleding in Parijs. Door het water dreven al die tegels immers weg, terwijl stenen klinkers of betonnen plavuizen gewoon bleven liggen.

Houten tegels drijven in de Rue Jacob

Al bij al waren er weinig fysieke slachtoffers te betreuren: in de wijde omgeving op het platteland verdronken enkele mensen, in Parijs zelf telde men slechts één slachtoffer. De economische kost is moeilijk te schatten: in 1910 werd de schade berekend op 400 miljoen Franse goudfrank. Omgerekend zou dit nu meer dan 1 tot 1,5 miljard euro zijn!

De ingang van het metrostation Bercy

Deze ramp zou bekend blijven als de Crue de Paris 1910. Er waren uiteraard nog overstromingen geweest in het verleden (de ergste wellicht in 1658), maar door de vele foto’s is die van 1910 in het geheugen vastgepind.

Twee Parijzenaars dragen een dame in Rue des Archives
Gevelplakkaat

In openbare gebouwen en op heel wat gevels in Parijs kan je het waterpeil van de overstroming van 1910 nog zien, aangeduid met opschriften of plakkaten. Als je nog eens een trip plant naar Parijs, misschien toch een zwemvest meenemen? On sait jamais...

Op een pijler in de grote zaal van de Conciergerie op het Île de la Cité zie je het niveau van het water op 28 januari 1910
VRTNU VRTNU VRTNU