Spring naar inhoud

Twee zusjes tegen de kopermijn

© Filip Huygens / VRT
geschreven op 26 januari 2016

Toen bulldozers in 2011 hun familieplantage in de Sagaing-regio vernielden voor de exploitatie van een immense Chinees-Myanmarese kopermijn, vochten boerendochters Thwet Thwet Win en haar zus Phuy Phuy terug. Vandaag helpen the iron ladies (want zo doopte een lokale dichter hen) andere boeren hun rechten te verdedigen wanneer die onder druk komen te staan van de uitbreidingsbeluste mijnmagnaten. Van de Vranckx-redactie

Een onooglijk boerendorpje middenin de wildernis, een dikke honderd kilometer ten westen van Mandalay. Dit is de thuis van onze allerlaatste kleine helden, en het einde van die lange reis die ons de wereld rond heeft gebracht. Ook dit is Myanmar, maar terwijl de tijd dan uiteindelijk toch vat gekregen heeft op Yangon, lijkt Wat Mae (“slapend varken” betekent dat) onaangeroerd gebleven.

Even zou je vergeten dat hier elke namiddag, tussen drie en half vier, een oorverdovende knal over de velden en door de straten galmt die de huizen op hun grondvesten doet schudden. Een herinnering aan de mijn.

De mijn kon tientallen miljarden euro's opleveren. En dus mocht het project wel wat kosten

In 2010 sloegen het Myanmarese leger en het Chinese bedrijf Wanbao, een dochterbedrijf van een wapenfabrikant, de handen in elkaar om de Letpadaung-mijn op de vlakbij gelegen gelijknamige berg uit te breiden. Die mijn, een van de grootste kopervoorraden ter wereld, kon zo tientallen miljarden euro’s opleveren, hadden ze berekend. En dus mocht het project best wel wat kosten: een kleine 1 miljard euro. En 3.000 hectare landbouwgrond, en 26 dorpjes zoals Wat Mae. Aanvankelijk compenseerde de overheid de boeren uit de buurt voor de geleden schade aan hun gewassen tijdens de werken, tot ze - coup de théatre– verklaarde dat dat geld ook diende als afkoopsom voor de gronden, en die dus op elk moment kon innemen. Zonder waarschuwing. Een pure land grab. Sommige boeren kozen eieren voor hun geld en verlieten het dorp. Anderen bleven.

Phuy Phuy Win voor de lens van cameraman Filip.

Een van de blijvers is Phuy Phuy Win, een goedlachse jongedame met een dikke veeg traditionele Tha Nat Kha-make-up op elk van haar wangen. Ze woont bij haar oom en weigert hun 10 hectare op te geven, net als haar zus Thwet Thwet die bij hun moeder inwoont. Samen maken ze deel uit van een front van duizenden streekgenoten, boeren, monniken en milieuactivisten die allemaal voor hetzelfde doel ijveren. En ze zijn niet van plan om op te geven. Toen het in november en december 2012 tot grootschalige protesten kwam, de grootste sinds het einde van de militaire dictatuur, bood Thwet Thwet al even koppig weerstand. Ze werd opgepakt en een aantal dagen vastgehouden in de nabij gelegen stad Monywa.

De Letpadaung-kopermijn.

Helaas ging de tegenpartij nog doortastender te werk. Buitenlandse journalisten werden weggejaagd door de overheid, de private pers voor de rechtbank gedaagd. En nog zo veel afschuwelijker: de boeren en activisten werden bestookt met witte fosfor. Tot 150 gewonden telde Amnesty International, waaronder sommigen met verschrikkelijke brandwonden en handicaps voor het leven. Met het incident werd nog maar eens pijnlijk duidelijk wat de voorzichtige openheid die de overheid zegde na te streven sinds 2011, in de praktijk slechts waard was.

Hun rechten kennen Phuy Phuy en Thwet Thwet in elk geval. Samen trokken ze naar Mandalay om er te overleggen met een advocaat. Sindsdien hebben ze een videocamera om eventueel geweld van het regime te registreren. Intussen hebben ze ook al Thailand en Indonesië bezocht om er te ijveren voor de rechten van haar gemeenschap.

Boeren in Wat Mae protesteren tegen de Chinese kopermijn.

“Ben je dan niet bang?”, vragen we Thwet Thwet aan de kopermijn. Tegen de beide zussen loopt een aanhoudingsbevel. Ze kunnen elke dag opgepakt worden. Maar het lijkt haar niet te deren, vastberaden als ze is. In 2012 sprong ze op een bulldozer die landbouwgrond aan het vernielen was. Ze reed een eindje mee tot de bestuurder zich gedwongen zag te stoppen. “Het kan me niet schelen hoe groot ze zijn”, antwoordt ze. “We zullen alles doen wat in onze macht ligt. We kunnen hen niet toestaan dat ze nog verder uitbreiden.”

VRTNU VRTNU VRTNU