Spring naar inhoud

Mexico: drugskartels en politie, hamer en aambeeld

geschreven op 22 januari 2015

Het is de avond van 26 op 27 september 2014. In de Mexicaanse gemeente Iguala loopt een studentenbetoging helemaal uit de hand. De betogers zijn studenten lerarenopleiding uit Ayotzinapa. Jongens zijn het nog. De oudsten 21, de jongsten amper 17. Ze hebben 260 kilometer gereden om het bal van de vrouw van burgemeester José Abarca te verstoren. Maar de burgemeester is allerminst van plan om dat te laten gebeuren.

door de Vranckx-redactie

Terwijl enkele straten verder het feest ongehinderd verdergaat, opent de politie het vuur op de betogers. Er vallen zes doden en 25 gewonden. En 43 studenten verdwijnen.

Omstaanders zien hoe ze in drommen in trucks geladen en weggevoerd worden. Sindsdien ontbreekt elk spoor.

Iguala is 'la gota que colmo el vaso' - de druppel die de emmer doet overlopen

Iedereen verdenkt burgemeester Abarca. De jongeren van de normaalschool van Ayotzinapa bezorgen hem al langer kopzorgen met hun radicale betogingen in zijn stad, en zijn vrouw María de los Ángeles Pineda komt uit een familie van drugsmagnaten. Maar de burgemeester en zijn vrouw zijn nergens te bekennen. Op de vlucht?

Voor de Mexicanen zijn verdwijningen, gruwelijk geweld en massagraven dagelijkse kost, maar Iguala is la gota que colmo el vaso - de druppel die de emmer doet overlopen. In de weken nadien komen tijdens massademonstraties in Mexico-stad en tal van andere steden tienduizenden mensen op straat. Zoektochten naar de lichamen van de studenten leveren minstens 25 massagraven op, waarvan eentje klaar voor gebruik. Terwijl CNN Mexico eind oktober al de tel verliest, blijven er tot eind december nog nieuwe graven opduiken.

Wat is er gebeurd met de studenten? Hoe kon dit gebeuren? De gangbare theorie luidt dat burgemeester Abarca de studenten uitleverde aan een drugsbende, die hen vervolgens heeft afgemaakt. Hoe vreselijk ook, het is niet ondenkbaar in een land als Mexico, waar sinds 2006 tussen de 22.000 (volgens de overheid) en 27.000 mensen (Human Rights Watch) zijn verdwenen.

De Mexicanen weten niet wie ze het meest moeten vrezen: de drugskartels die zonder scrupules moorden, of de corrupte politiediensten die hen zouden moeten beschermen

Het militair offensief van de voormalige president Felipe Calderon in 2006 zorgde voor een piek in de verdwijningen, en de cijfers blijven ook onder de huidige president Enrique Peña Nieto hoog. Vorig jaar verdwenen er maar liefst 5.098 mensen, of 14 per dag. Het hoogste aantal ooit. En dan zijn er nog de meer dan 80.000 doden die vielen sinds het begin van Mexico’s war on drugs in 2006. Ze kregen een monument in het grootste park van Mexico-stad.

Voor verreweg de meeste verdwijningen zijn de talrijke Mexicaanse drugskartels verantwoordelijk. Ze hebben sinds 2008 naast hun kerntaken ook mensenhandel, kidnapping (vaak om vrouwen tot seksslavin te maken) en afpersing aan hun portfolio toegevoegd.

En de autoriteiten, die laten veelal begaan. Sterker nog: in veel gevallen zijn ze zelf betrokken partij. In 2013 kloeg Human Rights Watch aan dat de Mexicaanse veiligheidsdiensten vaak betrokken partij zijn bij verdwijningen in de context van de war on drugs, en dat er amper onderzoek naar werd gevoerd. Dat lokale agenten pover betaald worden en slecht getraind zijn, maakt ze des te makkelijker om te kopen door criminelen.

Komt daarbij nog dat de Mexicaanse politie en het leger sowieso al een barslechte reputatie hebben. Tussen 2003 en 2013 steeg het aantal klachten over mishandeling door de veiligheidsdiensten met maar liefst 600%. De Mexicanen weten niet wie ze het meest moeten vrezen: de drugskartels die zonder scrupules moorden, of de corrupte politiediensten die hen zouden moeten beschermen.

En dus nemen ze het heft in eigen handen. Als ze een betere toekomst willen, dan zullen ze daar zelf immers voor moeten zorgen; op de staat hoeven ze niet te rekenen. Ze trekken zelf op onderzoek uit, op zoek naar hun verdwenen familieleden. Of ze richten burgerwachten op die hun buurten opnieuw veilig maken. En de overheid, die kijkt toe en vindt het veelal goed – weer minder werk voor hen.

Die mensen, die kleine helden van Mexico, gaan wij de volgende weken opzoeken.

*Update 28/1 16:16: *Gisteren heeft de Mexicaanse regering verklaard dat ze op basis van 14 punten zeker weet dat de 43 studenten, die in september verdwenen in Iguala, dood zijn.

Vorige week werd de drugsbaron Felice Rodriguez Salgado opgepakt, en die heeft verklaard dat ze studenten geëxecuteerd en verbrand zijn door het plaatselijke drugskartel Guerreros Unidos. Ze zouden dat gedaan hebben omdat het voor hen niet duidelijk was of de studenten al dan niet lid waren van een rivaliserende bende.

De perfecte verklaring voor de autoriteiten natuurlijk, die daarmee hun eigen verantwoordelijkheid kunnen minimaliseren. Van de burgemeester van Iguala wordt immers al maandenlang vermoed dat hij de opdrachtgever was. Bovendien had de Mexicaanse overheid twee maanden geleden al een gelijkaardig verhaal klaar, waarvan enkel de details verschilden. Dat bleek uiteindelijk niet te kloppen.

Forensische wetenschappers hebben al laten weten dat het gewoon technisch onmogelijk is om 43 mensen in openlucht te verbranden in een regenachtig klimaat. Je zou er al een crematorium voor nodig hebben. En het enige crematorium in de regio is die van de militaire basis van het 27ste bataljon in Guerrero… dezelfde plaats waar het leger decennia geleden een vuile oorlog heeft uitgevochten met linkse activisten.

De voorbije jaren heeft het leger overigens verschillende clashes gehad met linkse studenten. Daar zijn toen verschillende keren doden gevallen.

VRTNU VRTNU VRTNU