Spring naar inhoud

Israël zoekt zijn ziel

De harde lijn wordt mainstream, merkt Rudi.

geschreven op 23 december 2014

Israël zoekt zijn ziel

De harde lijn wordt mainstream, merkt Rudi.

De straten van Tel Aviv, Israël. Hier heb ik zelf, in een vorig leven, nog maandenlang gewoond. De tijden zijn veranderd, en het maatschappelijk klimaat ook. Vandaag ben ik hier met Robi Damelin, een Israëlische die wederzijds begrip predikt in een land dat de tegenovergestelde richting uit lijkt te gaan.

door Rudi Vranckx

Ze is een sterke vrouw, Robi. **Een vrouw die zegt waar het op staat. **Een franke, zoals ze in mijn thuisstreek zeggen. Ze heeft dan ook heel wat meegemaakt: ze is actief geweest in de Zuid-Afrikaanse anti-apartheidsbeweging, verloor haar zoon aan een Palestijnse sluipschutter en blijft desondanks ijveren voor verzoening tussen joden en Palestijnen. En dus wilde ik zeker een plaats voor haar in onze nieuwe reeks Kleine helden.

Robi heeft ons meegeloodst naar een bijeenkomst van de Parent’s Circle, een organisatie van zo’n 600 Palestijnse en joodse families die allemaal een familielid zijn verloren in het conflict. “Pijn beantwoorden met geweld: weg ermee. We willen elkaar proberen begrijpen”, zegt ze. In deze gespannen tijden (de regio heeft drie Gaza-oorlogen in zes jaar tijd gekend) moet je moed hebben om voor die overtuiging uit te komen.

De Parent’s Circle organiseert heel wat verschillende activiteiten, maar vanavond zijn we op een bijzondere bijeenkomst. Een dagelijkse bijeenkomst die ze sinds deze zomer houden, toen de drie joodse tieners vermoord werden teruggevonden en even later ook een Palestijnse tiener uit wraak gedood werd. Toen al voelden ze aan dat de vreselijke gebeurtenissen aangegrepen zouden worden om een oorlog uit te lokken. De Circle wou een signaal geven en is dat blijven doen, de hele zomer lang, tot de oorlog voorbij was.

Met hun verhaal van vriendschap over de linies van het conflict heen, lokken deze jongeren ook vanavond heel wat tegenstand uit. Die mag dan niet zo fel zijn als het furieuze protest van de kolonisten waar we in Hebron op stuitten,** ook hier voel je dat er een diepe kloof gaapt tussen wat deze jongeren propageren en de grondstroom van de Israëlische samenleving**.

Dat wordt duidelijk wanneer een orthodoxe jood op hen afstapt. Dat hij van hen houdt, zegt hij, maar zodra ze echt met elkaar beginnen praten, zie je pas echt hoe sterk ze van mening verschillen. “Ik zou willen dat je gelijk hebt, maar ik weet dat het niet waar is”, werpt hij tegen. “De Palestijnen willen ons de zee in drijven. Je kan hen niet vertrouwen. We hebben een sterk leger nodig dat onze veiligheid kan garanderen.” Het zijn dezelfde argumenten die hier steeds weer naar boven komen. Warm en beleefd geformuleerd, dat wel, maar toch.

Ik herken het allemaal zo goed. Net zoals in de jaren negentig, na de eerste Intifada, zit Israël opnieuw in een fase van soul searching. Ook toen vroeg Israël zich af wat voor een staat het moest zijn. Premier Yitzhak Rabin, de generaal die uit realisme vrede wou, gaf daar toen een duidelijk antwoord op met zijn vredesakkoord. Hij had zijn land voor de keuze gesteld: “Ofwel zijn we een democratie waarin elke burger gelijk is, ofwel zijn we een bezettingsmacht”.

Terwijl ik het gesprek tussen de orthodoxe jood en de Parents Circle gadesla, is het even opnieuw winter. Die van 1995-1996, om precies te zijn. Nooit was het vredeskamp in Israël sterker dan die tijd waarin ik in Tel Aviv woonde om er te studeren over terrorisme en extremisme. Maar toen werd Rabin gedood door een joods religieus extremist. Sindsdien is het alleen maar bergaf gegaan: voor mijn ogen zag ik Israël verscheurd worden door een eindeloze reeks terroristische aanslagen. Het land stond voor een tweespalt.

Je hoort nu steeds meer stemmen opgaan voor een compromisloze annexatie van hele delen van de Westelijke Jordaanoever

Rudi Vranckx

En nu dus opnieuw.

Ja, er zijn nog echo’s te horen van de tijdsgeest van toen. Neem nu de schrijver Amos Oz, die de vraag in de New York Times nog eens op scherp stelde. Hij wijst erop dat Israël een geïsoleerd ghetto dreigt te worden, iets wat de stichters van de staat net wilden vermijden; denk maar aan de initiatieven in de parlementen van verschillende Europese landen om Palestina als staat op termijn te erkennen. Amos Oz ziet twee mogelijke toekomstscenario’s voor Israël: of de tweestatenoplossing of één enkele staat. Wordt het één staat, dan zal het een Arabische zijn of een Israëlische religieus-nationalistische dictatuur. Een democratie kan immers niet eindeloos een gebied met miljoenen mensen (Palestijnen dus) bezetten.

Maar die echo’s klinken vandaag de dag steeds verder weg. Het zou wel eens kunnen dat deze nieuwe existentiële crisis een heel andere uitkomst kent. Ging het debat in Israël tot enkele jaren geleden nog over hoe het best een tweestatenoplossing bereikt kan worden, dan hoor je nu steeds meer stemmen opgaan voor een compromisloze annexatie van hele delen van de Westelijke Jordaanoever. En de rest van de regio, die moet volgens diezelfde stemmen gewoon hermetisch worden afgesloten. Wat vroeger de standpunten waren van hardliners of extremisten, wordt nu openlijk bepleit door Naftali Bennett van de populaire rechtse partij Joods Huis. En ook binnen de Likoed-partij van Netanyahu pleit een sterke vleugel van tegenstanders van de premier daarvoor.

In maart zijn er verkiezingen in Israël. Wordt het terminaal zieke vredesproces dan finaal begraven?

Of wordt het toch nieuw leven ingeblazen?

VRTNU VRTNU VRTNU