Spring naar inhoud

Wie schreef 'De geniale vriendin'?

© HBO / RAI
geschreven op 07 december 2018

Je beste vriendin heeft het boek gelezen en was grote fan. Je zus en je mama ook. Zelfs je vader heeft het ooit eens doorbladerd. Er is een collega die zegt dat het boek niets voor haar is. Zij leest geen romans die iedereen gelezen moet hebben. Maar allemaal kennen ze de schrijfster Elena Ferrante. Of beter gezegd, kennen ze Elena Ferrante NIET.

De Napolitaanse romans van Elena Ferrante

Sinds de publicatie van De geniale vriendin in 2012 beklimt de Napolitaanse romancyclus over de meisjes Lila Cerullo en Lénu Greco de bestsellerlijst. Vertaald in 42 talen zijn er wereldwijd zo'n 10 miljoen exemplaren van verkocht.

de kinderen Elisa Del Genio (Elena) en Ludovica Nasti (Lila)

Maar wie is Elena Ferrante?

De talrijke lezers leveren hartstochtelijk commentaar, analyseren de afbeeldingen op de omslag en schatten de literaire waarde in. Om zo fijngevoelig de emoties van de meisjes weer te geven en zo indringend de psyche van de vrouwen te beschrijven moet je zelf wel een vrouw zijn. Daar is iedereen het over eens. Alleen weet niemand wie Elena Ferrante is.

De Italiaanse schrijfster, die toch al enkele jaren romans publiceert en een wekelijkse column voor de Britse krant The Guardian pent, wordt nooit gefilmd, spreekt zo goed als nooit met journalisten en beantwoordt uiterst zelden een mail. Mysterieus, ergerlijk en ongehoord. Dat zo'n geheim de verkoopcijfers doet stijgen is handig meegenomen.

Uiteraard wordt er volop gespeculeerd over haar identiteit. Op basis van haar werk en wat ze over zichzelf vertelt in interviews, wordt ervan uitgegaan dat ze in 1943 in Napels geboren werd. Sommige onderzoekers menen te weten dat ze klassieke filologie heeft gestudeerd en dat ze les geeft of gaf, dat ze een tijd in Pisa heeft gewoond, maar ook in het buitenland heeft verbleven.

tieners Margherita Mazzucco (Elena) en Gaia Girace (Lila)

Wat? Is Elena Ferrante een man?

Maar kunnen we zeggen dat Elena Ferrante de grote onbekende is? Geregeld duikt er een artikel op waarin het geheim ontsluierd wordt. De Italiaanse journalist Claudio Gatti volgde de weg van het geld. Zo'n publiekslieveling brengt wel wat op, en zie, hij merkt dat de rekening van de Italiaanse schrijver Domenico Starnone sinds 2012 vlotjes gevuld raakt.

Wat? Zou een man De geniale vriendin geschreven hebben? De schok bij de fans is groot. Starnone houdt de lippen stijf op elkaar. (Hoewel hij in 2001 met zijn boek Via Gemito de Premio Strega, de belangrijkste literaire prijs in Italië won, is hij hier bij ons toch minder bekend.)

Daar hij getrouwd is komt ook zijn echtgenote Anita Raja in het vizier. Zij vertaalt Duitse literatuur en is gepensioneerd directrice van het Goethe-instituut in Rome. Iemand die weet wat schrijven is. Anita Raja bevestigt niets.

Dan komt professor Vitterio Loreto alles uit de doeken doen. Deze professor natuurwetenschappen laat computers het werk verrichten. Hij legt de romans van Ferrante en Starnone naast elkaar en haalt ze door een tekstanalyseprogramma. De computer vindt zoveel gelijkenissen dat het geen toeval meer kan zijn en concludeert: Ferrante = Starnone. Noch de uitgeverij, noch de schrijvers kunnen iets kwijt.

Ook de Universiteit van Padua draagt in 2017 haar steentje bij. 150 romans en 40 hedendaagse auteurs worden er met elkaar vergeleken en de resultaten in het symposium Drawing Elena Ferrante's profile voorgelegd. Alles wijst naar Starnone of Raja. Maar die blijven stil.

regisseur Saverio Costanzo in The New York Times Magazine

Nu de Napolitaanse cyclus door HBO verfilmd werd dachten we dat er wel wat opheldering zou komen. We lezen op de generiek dat Elena Ferrante bij de filmbewerking betrokken was en dat ze bij zowat alles het laatste woord zou hebben gekregen. Saverio Costanzo, de regisseur van de reeks, was haar keuze. Maar ook die regisseur kan niet helpen. Dagelijks mailde hij met de schrijfster. Die gaf opmerkingen bij de casting, raadgevingen over het decor, hulp en steun in moeilijke momenten, maar bleef de hele tijd uit beeld. Ook toen de reeks werd voorgesteld op het Filmfestival van Venetië verscheen ze niet op de rode loper.

Ach, kan het ons wat schelen? Misschien luistert Domenico Starnone 's avond in het salon naar de verhalen van zijn vrouw en schrijft hij 's anderendaags een nieuwe bladzijde die Anita Raja dan herleest. Ferrante zelf heeft altijd verklaard dat anonimiteit essentieel is voor haar manier van werken en schrijfproces. Volgens haar hebben boeken, eens ze geschreven zijn, geen behoefte meer aan auteurs. Stof om over na te denken.

VRTNU VRTNU VRTNU