Spring naar inhoud

Theo van Doesburg en de avant-garde

© rr
geschreven op 02 maart 2016

Onverzettelijk en totalitair maar ook een dieren- en natuurliefhebber die dagelijks een partij schaak speelde. Theo van Doesburg was dat allemaal en nog veel meer. Deze Nederlandse voorvechter van de abstracte kunst staat nu centraal op een nieuwe expo in Brussel.

Bij een overzicht van alle kunstenaars waarmee Theo van Doesburg in de jaren tien en twintig in contact komt, ontstaat het beeld van een spin in het midden van een web. Naast zijn onmiddellijke collega’s van De Stijl – het tijdschrift dat hij samen met o.a. Mondriaan en Rietveld opricht - heeft hij ook een groot aandeel in de ontwikkeling van de abstracte kunst in België. Jaren na datum vermeldt Michel Seuphor in elk gesprek steeds zijn ontmoeting met van Doesburg op een lezing in Antwerpen. Seuphor ziet dit moment als een kantelpunt. De ideeën van Mondriaan en van Doesburg over een strikte abstracte beeldtaal, gereduceerd tot het horizontale en verticale in enkele primaire kleuren, zijn voor een hele generatie jonge kunstenaars een ware oogopener. Zij adopteren deze nieuwe taal om zich los te maken van het verleden. Kunstenaars als Victor Servranckx, Jozef Peeters en Georges Van Tongerloo krijgen zo een impuls die hun werk blijvend zal beïnvloeden.

Theo van Doesburg, Arithmetische compositie

Naast de plastische kunsten is de invloed van Theo van Doesburg op de architectuur niet te onderschatten. Zijn zeldzame realisaties – zijn privéwoning in een voorstad van Parijs en de inrichting van het amusementscomplex Aubette in Straatsburg (in samenwerking met Hans Arp en Sophie Taeuber-Arp) – zijn ondertussen bedevaartsoorden geworden voor liefhebbers van modernistische bouwkunst. Maar zijn talrijke ontwerpen en studies worden voor latere architecten een nieuw houvast. Zo is er een rechtstreekse link tussen zijn isometrische studie voor het ‘Maison particulière’, het Rietveld Schröderhuis, het Barcelonapaviljoen van Mies van der Rohe, de casestudy huizen van Richard Neutra en de latere ontwikkeling van de minimalistische wolkenkrabbers die het gezicht van de naoorlogse architectuur mee bepalen. Of hoe een ontwerper die zeer weinig huizen gerealiseerd heeft toch van wezenlijk belang is voor de hedendaagse architectuur.

Nelly en Theo van Doesburg tijdens een bijeenkomst van constructivisten en dadaïsten in september 1922

Op de nieuwe Bozar expo in het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel wordt de veelzijdigheid van Theo van Doesburg uitvoerig uit de doeken gedaan. De kunstenaar als een diehard avant-gardist en volbloed internationalist die het als zijn taak zag om via alle disciplines te streven naar een nieuwere, betere mens. Kunst moest en zou voor hem de mensheid verlossen van de dictatuur van de natuur.

VRTNU VRTNU VRTNU