Spring naar inhoud

Waarom is geluid zo belangrijk in film?

geschreven op 26 november 2015

Bijna stuurde Alfred Hitchcock Psycho’s iconische douchescène zonder muziek de filmgeschiedenis in. Marion Crane was bijna geruisloos in de douche gestorven.

33% van het effect van Psycho is te danken aan de muziek.

Alfred Hitchcock

Gelukkig was componist Bernard Herrmann niet onder de indruk.

Hij negeerde zijn opdrachtgever, vlocht wat noten aan elkaar en veranderde een stille dood in een huzarenstukje uit de filmmuziek.

Emoties bespelen

“Geluid is het filmisch element bij uitstek om een ervaring over te dragen”, vertelt Martine Huvenne, docent aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten (KASK) in Gent en coördinator van de European Master of Arts in Sound.

Dankzij geluid ervaar of begrijp je een scène doorgaans beter. “Die ervaring is concreet – je bevindt je in een aangename ruimte of niet, in een grote of een kleine. Je ervaart een positie.” Een openingsshot van een drukke doch muisstille straat, ervaren we anders dan datzelfde shot met een hels kabaal.

Met muziek kan een cineast dan weer de emoties van het publiek bespelen. “Muziek gaat een stap verder in het emotionele. Neem nu Three Rooms of Melancholia van Pirjo Honkasalo."

"Die documentaire vertelt het verhaal van het Russisch-Tsjetsjeense conflict, maar dan door de ogen van kinderen. De muziek die Honkasalo gebruikt, raakt zo’n gevoelige snaar. Kijk, het geluid in die film is erg mooi. Het brengt je in de ruimtes van de film. Maar de muziek, die doet iets met je.”

Philip Ball

Ook auteur Philip Ball vertelt iets gelijkaardigs aan de BBC. “Sommige geluiden lokken een enorme reactie uit. Die kunnen we dan niet zomaar negeren”, zegt de Brit.

“Filmcomponisten weten dat en gebruiken het om het logische deel van onze hersenen kort te sluiten en zo je emoties te bespelen.”

Het audiovisuele akkoord

Maar geluid en muziek doen meer dan je emoties bespelen. “Dankzij geluid en muziek kan je op meerdere lagen werken”, vertelt Huvenne. “Je ziet één beeld, maar je voegt er met muziek en gelud andere lagen zoals herinneringen of andere perspectieven aan toe. Zo kan je pakweg vroegere ruimtes introduceren. En op een of andere manier begrijpen we dat.”

Dat noemt zij het audiovisuele akkoord. Het samenspel tussen klank en beeld zorgt ervoor dat kijkers, al dan niet onbewust, reageren. “Het geluid kan immers de ervaring van beleefde ruimte evoceren”, schrijft de KASK-docente in haar doctoraat.

Stereotypes, ook in compositie

De muzikale of akoestische hoogstandjes van componisten of sound designers dragen dus een stevig steentje bij aan het begrip en de ervaring van een film.

Zo heeft iedere romantische komedie wel een smartlapscène. Je weet wel, Bridget Jones die in de armen van Mark Darcy valt in Bridget Jones’ Diary.

Ook horrorfilms vallen vaak terug op dissonante geluiden. Die associëren we immers met dieren in nood, wat op gevaar wijst. Dus maken filmmakers daar gretig gebruik van om een publiek angst in te boezemen, aldus een onderzoek uit 2010.

Er bestaan zelfs boeken die het gebruik van geluid en muziek proberen vast te leggen.

Martine Huvenne

“Er bestaan zeker en vast clichés. In het begin, in stille film, waren er lijsten die bepaalden welke muziek je bij welke soort scène kon gebruiken. Er bestaat dus een codering die niet uit de lucht gegrepen is”, vertelt Huvenne. “Er bestaan zelfs boeken die het gebruik van geluid en muziek proberen vast te leggen.”

Maar een strikte code verstikt de kunst van sound designers, muziekcomponisten of foley artiesten. “Door strenge coderingen verlies je de spankracht tussen het auditieve en het visuele, om ofwel het visuele te beamen of om daar tegenin te gaan.”

VRTNU VRTNU VRTNU