Spring naar inhoud

Het leven langs de Congostroom

een selectie van 7 beelden door Rudi Vranckx

geschreven op 12 juni 2017

Het leven langs de Congostroom

een selectie van 7 beelden door Rudi Vranckx

Congo is een land van paradoxen en tegenstellingen. En net als het land, is de Congostroom een verschroeiende combinatie van wreedheid en tederheid. In Congo, een land zo groot als Europa, maar met een beperkt en slecht onderhouden wegennet, zijn rivieren veel meer dan verkeersaders. Ze zijn de levenslijn van het land, de ruggengraat die het land recht houden.

In de afgelopen jaren heeft de Belgische fotograaf Kris Pannecoucke deze ruggengraat, wervel voor wervel, op- en afgevaren van de monding van de rivier tot de Bangweulu wetlands, in de richting van de meest afgelegen bron. Er is geen betere manier om de Congolese ziel te begrijpen dan door zijn rivieren op- en af te varen.

Een van die rivierreizen maakten Kris Pannecoucke en Rudi Vranckx samen. Nu de beelden van het hedendaagse Congo door Pannecoucke zijn verzameld in een fotoboek, kiest Rudi Vranckx er 7 foto's uit - en mijmert even weg met oude anekdotes.

Kris Pannecoucke

Geduldig wachtend op een vrachtschip in Mobeka. Als een schip langs een dorp vaart, varen er vanaf de kant pirogues op af, vol oeverbewoners die hun koopwaar willen slijten. Het schip verandert in een drukke markt, die langzaam zijn weg vervolgt. Passagiers bieden spullen te koop aan, zoals kleding, zeep en medicijnen. De dorpelingen bieden jachttrofeeën aan, zoals apen, slangen en vis.

Rudi Vranckx

De Congostroom: het is een zicht dat je nooit meer zal vergeten. In het ochtendlicht glinstert de rivier als een zilveren spiegel. Daarna verandert het licht snel, de wereld kleurt groen en bruin. Groen van het oerwoud, ondoordringbaar, bijna dreigend. Bruin van het water dat alles als slib meesleurt, meer dan vierduizend kilometer ver.

Kris Pannecoucke

Volgelingen van de sekte Tata Gonda, een zelfverklaarde profeet uit Centraal-Congo die de komst van een zwarte messias aankondigde. Hun priesters helpen zieken of wanhopige ouders die vrezen dat hun kind behekst is.

Rudi Vranckx

Magie in Congo, het is zo'n vreemde wereld voor mij. Naast de tastbare wereld waarin ik rondloop, is er een andere die ik niet begrijp, maar die voor vele Congolezen even reëel is als de mijne. Het is een wereld waarin voorouders, tovenaars en heksen de hoofdrol spelen. De tovenaars zijn terug van nooit echt weggeweest in Zwart-Afrika en ze zijn met steeds meer de laatste jaren.

Kris Pannecoucke

Een van de vreemdere momenten tijdens mijn reis: een welkomstritueel van twee gedrogeerde mannen in Likosi.

Rudi Vranckx

Een bezoek in Congo voltrekt zich steeds volgens een bepaald ritme. Het is een vorm van elementaire beleefdheid om de chef coutumier, het dorpshoofd, te groeten. Urenlang zat ik in kantoortjes, huizen, hutten of op een witte tuinstoel kijkend naar het welkomstcomité. In de brousse kwam ik niet met lege handen aan: een kartonnen doos met kilo's zout, suiker en olie om te koken zijn er essentiële goederen die ons contact met het dorp in goede banen leiden.

Kris Pannecoucke

Een jonge man neemt eventjes rust bij het lossen van een boot met rubberbalen in een van de havens van Kinshasa. Hoewel andere grondstoffen zoals koper, goud, zink, kobalt of hout al lang de plaats van rubber in de export hebben ingenomen, blijft deze grondstof, met haar duistere historische connotatie, belangrijk handelswaar.

Rudi Vranckx

In Congo teert de elite op de bodemrijkdommen en overleeft de meerderheid dankzij het primitieve handels en transportsysteem. Er worden geen grote voorraden opgeslagen: goeden worden onmiddelijk doorverkocht. De kleinhandelaar trekt verder met zijn fiets, zijn hele leven lang. Bij sommigen is die fiets amper te bespeuren: ze zijn tot ver boven manshoogte volgestouwd met versleten kartonnen dozen, plastic emmers aan het stuur.

Kris Pannecoucke

Het Parc Marin des Mangroves is een doolhof van eilanden en kanalen. Vrouwen zoals Séphora duiken tot vier meter diep naar kokkels. De spiesen die ze met het vlees maken, verkopen ze in de havensteden Muanda en Boma. Hele eilanden, zoals de school op Kimwabi zijn gebouwd op lege schelpen.

Rudi Vranckx

De oevers baden in het oranje avondlicht. Het is een paradijselijk tafereel als op een prentkaart. Plots slaakt een van de vissers een kreet. Drie boten varen naar elkaar toe, de vissers roepend met brede gebaren. Even lijkt het alsof ze een robbertje gaan vechten. Ze slaan met hun peddels op het water, keer op keer, tot er plots een zegekreet losbarst. Een van de vissers haalt triomfantelijk een slang van wel anderhalve meter uit het water. Het beest kronkelt nog. De slang is giftig, verzekeren de vissers me. Eén beet volstaat.

Kris Pannecoucke

Regen biedt gevangen in Kasongo de enige gelegenheid om zich te wassen in de gamele gevangenis.

Rudi Vranckx

Wanneer ons bezoek aan een gevangenis in Goma afloopt, worden we aangeklampt door een paar gevangenen. Ze willen hun naam op een briefje schrijven om mee te geven. Voor de president, voor de Belgische regering, voor eender wie eigenlijk. Het is een noodkreet. Dit zijn gevangenen die hier eerst de weken, daarna de maanden en nu de jaren tellen.

Kris Pannecoucke

Wagenivissers kijken in de stroomversnellingen van Boyoma Falls hun fuiken na. Ze gebruiken bamboe stellingen om ze aan te hangen. Deze eeuwenoude manier van vissen verdwijnt. De diamantvangst brengt meer op. Toch blijven kinderen oefenen tussen de rotsen aan de oevers van de rivier.

Rudi Vranckx

Als artiesten rechtopstaand balanceren de vissers met hun prauwen. "Hier verdrinken soms mensen," vertelt mijn stuurman, "maar we kennen de rivier als onze broekzak. Zoals andere stammen bang zijn van het water, zijn wij bang van het bos."

VRTNU VRTNU VRTNU