Spring naar inhoud

Le grand Jacques

Jaques Brel in Parijs, 1967 - © REPORTERS ASSOCIES/Gamma-Rapho via Getty Images
geschreven op 05 april 2019

In 2005 gingen Canvas en Radio 1 op zoek naar De Grootste Belg. Tegelijkertijd hield de RTBF een verkiezing. Waar bij ons Pater Damiaan met de titel ging lopen, viel bij onze Zuiderburen Jacques Brel (1929-1978) die eer te beurt. In Vlaanderen werd hij zevende.

Hoe groot is Jacques Brel vandaag nog? Wat blijft er van de zanger hangen? In 1984 vroeg Johan Anthierens het aan Brel-biograaf Olivier Todd. Wat is de houdbaarheidsdatum van een chansonnier? 20 jaar gaven ze toen toch. 40 zou nog moeten blijken. Wel, we zijn zover en Brel is nog niet vergeten. Na een kleine enquête op onze facebookpagina blijkt dat we nog altijd op de tanden moeten bijten om de tranen niet te laten rollen wanneer we ‘Ne me quitte pas’, ‘La chanson des vieux amants’, ‘Mijn vlakke land’,... uit de luidsprekers horen klinken.

Zullen we de echte Jacques Brel ooit kennen? Boeken werden volgepend, documentaires gedraaid. De vele verhalen herhalen zich – van zijn moeizame beginjaren in de Parijse cabarets tot zijn wereldwijd succes.

Jacques Brel in Parijs 1961

We weten hoe Charles Aznavour voor een dak boven zijn hoofd zorgde. Hoe Juliette Gréco hem het allereerste zetje richting succes gaf. We weten dat Brels eerste grote optreden in de legendarische Parijse concertzaal Olympia een toevalstreffer was. Dat hij veel te danken had aan een gebroken been van Marlène Dietrich. We hoorden ook dat hij jong trouwde met Thérèse ‘Miche’ Michielsen bij wie hij drie dochters kreeg en van wie hij nooit zal scheiden. Dat hij een notoir rokkenjager was, maar ook enorm trouw en loyaal aan zijn vrienden. En we weten dat de eeuwige adolescent Brel uiteindelijk veel te jong bezwijkt aan longkanker.

Er is zo veel om op te sommen, daarom beperken we ons tot vier woorden die beginnen met de letters van zijn naam.

Brussel

Brussel

Op nog geen boogscheut van het omroepcentrum staat het huis waar Jacques Brel 8 april 1929 geboren werd. De eerste zes maanden van zijn leven werd hij daar bemoederd, in de Diamantlaan in Schaarbeek. Verhuizen zou het gezin nog vaak doen, maar een stek in Brussel zou Brel tot het eind van zijn leven bezitten.

Brel was een echte Brusselaar. Altijd dromend van elders, van verre avonturen en een betere plek op de wereld. Zingen deed hij over een Brussel uit het verleden, een beetje melancholisch en vaak met een nostalgische tint. Een Brussel waar het leven nog goed was. Eens weg uit de Belgische hoofdstad maakte een grote heimwee zich van hem meester. Naar zijn familie, naar zijn Belgische vrienden, naar de omgeving van weleer. Het is een heimwee die hij in zijn chansons nu eens lijkt te koesteren, dan weer op anarchistische wijze de kop indrukt.


Rusteloos

Rusteloos

Brel was een workaholic, altijd in de weer. Sommige jaren stond hij wel 300 keer op de planken. Hij trad op in tientallen landen, van Canada tot Madagaskar, van New York in de VS over Bakoe in Azerbeidzjan tot Moskou in de Sovjet-Unie.

Ondertussen vond hij nog tijd om te componeren en teksten te schrijven. Hoeveel liedjes bestaan er? Zo'n tweehonderd? Brel was een nachtbraker die z’n inspiratie voor z’n liedjes vond tussen flessen whiskey en pakken sigaretten. Een twijfelaar die z’n podiumangst camoufleerde met een waanzinnige podiumact. Zijn manager verzweeg soms bewust optredens om Brel rust te gunnen. Zelfs na zijn grootse concertenreeks in 1966/67, waarbij hij op het toppunt van zijn roem afscheid nam van zijn publiek, bleef hij druk in de weer. Hij leerde vliegen en haalde een pilootbrevet, realiseerde films, bewerkte en speelde 'L'Homme de la Mancha', ....


Eerlijk

Eerlijk

Hier hebben we lang getwijfeld. Kiezen we voor ‘elegantie’, voor ‘emotie’ of voor ‘eerlijk’? Uiteindelijk is het toch dat laatste geworden. Omdat, zo lijkt het ons, Brel toch bovenal eerlijk was in de teksten die hij schreef, en in zijn vakmanschap. Misschien was hij dat niet in zijn leven? Wij kennen alleen de muziekopnames en de zwart-witfragmenten uit de jaren vijftig en zestig waarin hij gekleed in een donker pak met wit hemd en das kleur brengt in de uitvoeringen. Een podiumbeest, zwetend onder de veel te warme spots, die lang voor The Ramones de nummers enchaîneert alsof zijn leven ervan afhangt en lang voor Nick Cave met grote gebaren de aandacht van het publiek naar zich toezuigt en zijn ziel blootlegt. Hoe zou die triomf, die gespeelde pudeur en tendresse er onder gekleurd licht uitgezien hebben?


Liefde

Liefde

"Oh, mon amour - Mon doux, mon tendre, mon merveilleux amour - De l'aube claire jusqu'à la fin du jour - Je t'aime encore, tu sais, je t'aime." Liefde, het spreekt vanzelf voor wie naar de Brel luistert, is zijn grote onderwerp. De verloren liefde, de onbeantwoorde liefde, de ware liefde, ... Veel woorden moeten we daar niet aan wijden, het is tijd om nog eens naar de nummers te luisteren.


Brussel

Op nog geen boogscheut van het omroepcentrum staat het huis waar Jacques Brel 8 april 1929 geboren werd. De eerste zes maanden van zijn leven werd hij daar bemoederd, in de Diamantlaan in Schaarbeek. Verhuizen zou het gezin nog vaak doen, maar een stek in Brussel zou Brel tot het eind van zijn leven bezitten.

Brel was een echte Brusselaar. Altijd dromend van elders, van verre avonturen en een betere plek op de wereld. Zingen deed hij over een Brussel uit het verleden, een beetje melancholisch en vaak met een nostalgische tint. Een Brussel waar het leven nog goed was. Eens weg uit de Belgische hoofdstad maakte een grote heimwee zich van hem meester. Naar zijn familie, naar zijn Belgische vrienden, naar de omgeving van weleer. Het is een heimwee die hij in zijn chansons nu eens lijkt te koesteren, dan weer op anarchistische wijze de kop indrukt.

Rusteloos

Brel was een workaholic, altijd in de weer. Sommige jaren stond hij wel 300 keer op de planken. Hij trad op in tientallen landen, van Canada tot Madagaskar, van New York in de VS over Bakoe in Azerbeidzjan tot Moskou in de Sovjet-Unie.

Ondertussen vond hij nog tijd om te componeren en teksten te schrijven. Hoeveel liedjes bestaan er? Zo'n tweehonderd? Brel was een nachtbraker die z’n inspiratie voor z’n liedjes vond tussen flessen whiskey en pakken sigaretten. Een twijfelaar die z’n podiumangst camoufleerde met een waanzinnige podiumact. Zijn manager verzweeg soms bewust optredens om Brel rust te gunnen. Zelfs na zijn grootse concertenreeks in 1966/67, waarbij hij op het toppunt van zijn roem afscheid nam van zijn publiek, bleef hij druk in de weer. Hij leerde vliegen en haalde een pilootbrevet, realiseerde films, bewerkte en speelde 'L'Homme de la Mancha', ....

Eerlijk

Hier hebben we lang getwijfeld. Kiezen we voor ‘elegantie’, voor ‘emotie’ of voor ‘eerlijk’? Uiteindelijk is het toch dat laatste geworden. Omdat, zo lijkt het ons, Brel toch bovenal eerlijk was in de teksten die hij schreef, en in zijn vakmanschap. Misschien was hij dat niet in zijn leven? Wij kennen alleen de muziekopnames en de zwart-witfragmenten uit de jaren vijftig en zestig waarin hij gekleed in een donker pak met wit hemd en das kleur brengt in de uitvoeringen. Een podiumbeest, zwetend onder de veel te warme spots, die lang voor The Ramones de nummers enchaîneert alsof zijn leven ervan afhangt en lang voor Nick Cave met grote gebaren de aandacht van het publiek naar zich toezuigt en zijn ziel blootlegt. Hoe zou die triomf, die gespeelde pudeur en tendresse er onder gekleurd licht uitgezien hebben?

Liefde

"Oh, mon amour - Mon doux, mon tendre, mon merveilleux amour - De l'aube claire jusqu'à la fin du jour - Je t'aime encore, tu sais, je t'aime." Liefde, het spreekt vanzelf voor wie naar de Brel luistert, is zijn grote onderwerp. De verloren liefde, de onbeantwoorde liefde, de ware liefde, ... Veel woorden moeten we daar niet aan wijden, het is tijd om nog eens naar de nummers te luisteren.

Nog een laatste hommage. Brel was een wereldartiest die tal van grote artiesten inspireerde. De onlangs overleden Scott Walker, David Bowie, Frank Sinatra, ze coverden hem allemaal. Wij kozen voor Raymond van het Groenewoud van wie we in het VRT-archief deze Nederlandstalige versie van 'Ces gens-là' vonden.

Eindigen doen we met Brel zelf. ‘Avec élégance’ (hieronder te beluisteren) verscheen postuum op de verzamelaar ‘Infiniment’ in 2003, 25 jaar na zijn overlijden. Het was één van de vijf nooit eerder uitgebrachte nummers die op de verzamelaar te ontdekken vielen. Het nummer werd kort voor zijn dood opgenomen, maar Brel vond dit emotionele testament op dat moment nog net niet goed genoeg voor release. Tijd voor verbetering kwam er niet, maar was dat nodig?

VRTNU VRTNU VRTNU