Spring naar inhoud

Het Marree Man mysterie

Heeft Australische geoglief Griekse roots?

Marree Man - © rr
geschreven op 03 augustus 2016

Op 23 augustus 2002 overleed de Australische kunstenaar Bardius Goldberg op 61-jarige leeftijd. Wellicht zegt deze naam je niets en dat kan kloppen, want behalve in enkele stadjes in Zuid-Australië was hij niet bekend. En zelfs in die buurt was zijn renommée eerder te danken aan zijn excentriek gedrag, eerder dan aan zijn artistieke verwezenlijkingen. Naar verluidt stierf hij trouwens door complicaties van letsels, opgelopen bij een cafégevecht. Om maar te zeggen…

Waarom dan zijn naam oprakelen? Hij mag dan amper gekend zijn, hij wordt wel verantwoordelijk geacht voor één van de grootste kunstwerken ter wereld, groot in de letterlijke betekenis van het woord. Goldberg zou immers diegene zijn die de geheimzinnige Marree Man tekende.

Vier kilometer

Op 26 juni 1998 vliegt piloot Trec Smith tijdens een routinevlucht over de Zuid-Australische woestijn van het stadje Marree naar de mijnnederzetting van Coober Pedy, ooit nog het decor voor één van de Mad Max-films. Onderweg ontwaart hij een enorme tekening op een rotsplateau: de omtrekken van een naakte man, een gebaarde aboriginal met een haarband die een stok – een boomerang? – weggooit. Gelukkig vliegt Smith hoog genoeg om de tekening op te merken. Want door zijn enorme omvang is de afbeelding slechts vanaf een hoogte van minstens 1 kilometer zichtbaar.

De Marree Man (Zuid-Australië), satellietbeeld

Toen de piloot zijn ontdekking wereldkundig maakte en via de lokale media het nieuws ook buiten Australië bekend raakte, doken al gauw allerlei theorieën op over de oorsprong en de betekenis van deze bodemtekening of geoglief, die de naam kreeg van de Marree Man, naar het nabijgelegen stadje.

We gaan hier niet in op ufologen, graancirkel-believers en andere fantasten, die aliens of Atlantisbewoners verantwoordelijk achten, maar beperken ons tot meer wetenschappelijke visies.

Archeologen vergeleken de Australische geoglief met andere in de bodem getekende voorstellingen, zoals de beroemde dieren in de Nazca-woestijn in Peru, de Atacama-reus in Chili, de Blythe Intaglio’s in California, de in de krijtbodem getekende figuren in Engeland, zoals het paard van Uffington of de reus van Cerne Abbas, en recent ontdekte Steppe-geogliefen in Kazachstan.

Aboriginal

Was de Marree Man een relict van een verdwenen aboriginalcultuur? Er zijn uiteraard artistieke creaties van de oorspronkelijke Australiërs te vinden, ook rotstekeningen, maar niets op deze schaal. En ook de stijl refereerde niet naar de bekende aboriginalkunst.

De Marree Man, die in de rotsige woestijnbodem is uitgegraven, meet 4,2 kilometer. De groeven die de contouren vormen zijn 20 à 30 centimeter diep en soms tot 35 meter breed. De omtrek van de hele bodemtekening is zowat 28 kilometer. Kortom, het is een huzarenstuk geweest om deze enorme man te tekenen.

Men kwam tot de conclusie dat de Marree Man alleen met moderne hulpmiddelen, zoals een GPS-gestuurde bulldozer of ploegtractor, kon gecreëerd zijn, dit in tegenstelling tot de rechte Nazca-lijnen die zich ook over kilometerslange afstanden uitstrekken, maar mits een goeie kennis van meetkunde was dat een klus die perfect doenbaar was voor de vroeg-Amerikaanse culturen. Hier hebben we echter te doen met een figuur die anatomisch zo goed als correct is weergegeven en dat over een lengte van meer dan 4 kilometer! Wel wat anders dan een geometrisch lijnenpatroon.

Neen, dit was géén oude aboriginalkunst, maar een hedendaagse schepping. Rijst de vraag wie dit dan wel gepresteerd heeft en waarom?

Amerikanen

Een hoteluitbater uit William Creek, Zuid-Australië, herinnerde zich dat hij kort voor de ontdekking van de geoglief door piloot Smith een anonieme fax had ontvangen. De fax bevatte een bizarre mededeling over een tekening van een man, een kunstwerk ergens op een plateau. Shane Anderson, de hotelier, had de fax genegeerd en weggegooid.

Op verschillende krantenredacties kwamen anonieme boodschappen binnen over de Marree Man. Nogal wat elementen leken te wijzen op een Amerikaanse oorsprong. Indertijd waren er Amerikaanse militairen in Zuid-Australië gekazerneerd, maar meer dan een suggestie dat de geoglief door een Amerikaan was gecreëerd, was er niet.

De plaatselijke politie staakte in augustus 1998 het onderzoek naar de auteur van de geoglief, ten eerste omdat ze geen concreet aanknopingspunt vonden, ten tweede omdat er in principe geen misdrijf was gepleegd en dus ook geen reden was om verder onderzoek te verantwoorden.

In januari 1999 – intussen was het nieuws van de Marree Man al wereldwijd bekend – ontvingen Australische autoriteiten via een hotel in Oxford, Engeland, opnieuw een fax zonder afzender. Daarin was sprake van een plaquette die begraven was onder de neus van de Marree Man. Het bleek dat op deze plaat een Amerikaanse vlag was afgebeeld, de Olympische ringen en een citaat uit een boek, dat te maken had met jagers van een bepaalde aboriginal-stam. Wat dit allemaal betekende en of het iets te maken had met de oorsprong van de geoglief, was niet duidelijk.

Bardius Goldberg
Bardius Goldberg

De Marree Man gaf zijn geheimen niet prijs tot enkele jaren geleden in Zuid-Australië geruchten opdoken over een kunstenaar Bardius Goldberg, die werken maakte in ‘native style’, zeg maar gekopieerd op aboriginalkunst. In de regio stond hij bekend als een excentriekeling. Hij was in 2002 overleden na een uit de hand gelopen caféruzie. Verscheidene getuigen herinnerden zich dat Goldberg ooit had gezegd dat hij een kunstwerk wou scheppen dat vanuit de ruimte kon gezien worden. Zo had hij plannen om op een eiland een eucalyptusbos aan te planten in de vorm van een kangoeroe.

In 1995 zou Goldberg aan een kennis Glenn Adamus advies gevraagd hebben hoe hij een reuzetekening kon maken. Adamus raadde hem aan een GPS te gebruiken, waarop Goldberg vroeg hem het gebruik van de GPS uit te leggen. Adamus vond het vreemd, want Goldberg had een hekel aan technologische snufjes. Via een andere kennis, een aannemer op rust John Henderson, kwam hij aan 600 liter diesel, nodig voor een tractor of bulldozer. Geld voor het project, 10.000 dollar, zou hij gekregen hebben van een mecenas, een rijke, onbekende zakenman uit Adelaide. In 1996, twee jaar voor de ontdekking van de geoglief van Marree, meldde Goldberg via de telefoon aan Adamus: “I’ve done it. I’ve left my mark on the Earth.”

Naakte jager...?

Niemand van de vrienden en kennissen van Bardius Goldberg hechtte veel belang aan zijn verhaal. Pas geleidelijk aan vielen de puzzelstukken in elkaar en kwam de waarheid aan het licht. Bardius Goldberg was de man die de Marree Man in de bodem van de woestijn had uitgegraven, met als enige beweegreden een teken van zijn bestaan achter te laten.

Aboriginal jager met werpspeer / Marree Man

Waarop baseerde Goldberg voor de voorstelling van de naakte jager? Oude zwart-witfoto’s van aboriginal-jagers lijken model gestaan te hebben voor de figuur, volgens anthropologen, mogelijk zelfs een lid van de Pitjantjatjara-stam. De werphouding, de lange baard, de haardracht, de tekens op de borst, alles leek hierop te wijzen. Goldberg was als Australisch kunstenaar met een grote belangstelling voor de aboriginalcultuur zeker vertrouwd met deze afbeeldingen. Het verband is evident: het raadsel lijkt opgelost!

Poseidon van Artemision / Marree Man
...of Griekse god?

Maar… bij het herhaaldelijk bekijken van de Marree Man kwam een andere vergelijkbare afbeelding voor ons geestesoog. Een voorstelling die niets te maken heeft met Australië, maar zijn oorsprong vindt in de klassieke Griekse cultuur, namelijk het bronzen standbeeld van de god Poseidon, bekend als de Poseidon van Artemision, soms ook bestempeld als een voorstelling van Zeus. Dit beeld uit de 5de eeuw voor Christus staat momenteel in het Nationaal Archeologisch Museum van Athene en toont een naakte man met een baard, klaar om een speer weg te werpen. De iconische godheid stond vroeger afgebeeld op Griekse postzegels en bankbiljetten.

Wanneer je de Poseidon of Zeus in spiegelbeeld bekijkt, krijg je een man te zien die zo goed als identiek is aan de Marree Man, op de geplooide voorarm na. Bardius Goldberg of wie de geoglief ook gemaakt heeft, kende alleszins zijn klassiekers.

De groeven van de Marree Man vanop lage hoogte
Erosie

Na de ontdekking in ’98 werd de Marree Man een toeristische attractie. Belangstellenden konden met gecharterde vliegtuigen een vlucht maken over de woestijn en de voorstelling bewonderen. Voor stadjes als Marree was het een kans uit de duizend en de lokale horeca profiteerde van de toeristen. Even ging zelfs het gerucht dat de eigenaar van een luchtvaartmaatschappij de onbekende mecenas zou geweest zijn die de geoglief had laten aanleggen. Kassa, kassa voor zijn chartervliegtuigjes!

Intussen is er een probleem: in de loop der jaren is de tekening vervaagd. De groeven raken opgevuld door opgewaaid zand. Regenval laat de bodem dichtslibben, want hoewel in een woestijn gelegen is er soms zware neerslag. Kortom, de erosie doet zijn werk en wie nu gaat zoeken op google maps (29° 31’ 48” S, 137° 27’ 55.8” E) ziet alleen enkele onduidelijke lijnen. Op de begane grond zie je nog wel de brede groeven en ook vanuit een vliegtuigje blijft de man zichtbaar, doch veel vager dan voorheen.

Een horeca-uitbater uit Marree, Phil Turner, pleit ervoor om de geoglief te ‘restaureren’ – lees: opnieuw uit te graven en ditmaal diep genoeg. Geraamde kosten: een half miljoen dollar! Op een internetvoting van de Australische krant The Courier Mail met de vraag: moet de Marree Man gerestaureerd worden? antwoordde bijna 70 % positief. Voorlopig is er geen voortgang in het dossier en dus blijft de Marree Man bij elke wind- of regenvlaag vervagen. Als het zo verder gaat, is de afbeelding over enkele jaren verdwenen. De droom van Goldberg zal niet voor de eeuwigheid zijn.

Update

In het najaar van 2016 hebben enkele lokale ondernemers de Marree Man 'gerestaureerd'. Met voertuigen hebben ze de brede omtreklijnen opnieuw duidelijk getekend en nu is Bardius Goldberg' creatie opnieuw goed zichtbaar vanuit de lucht, ook op google maps.

VRTNU VRTNU VRTNU