Spring naar inhoud

Gilbert & George uit de jaren 1900

Artistiek homokoppel

Edmund Dulac: Shannon & Ricketts - © Fitzwilliam Museum Cambrigde
geschreven op 14 september 2018
Gilbert & George

In het Fitzwilliam Museum van Cambridge hangt een dubbelportret van de kunstenaar Charles Ricketts met zijn levenspartner en collega Charles Shannon. Als artistiek homo-duo kunnen ze beschouwd worden als de Gilbert & George van hun generatie, anno 1900.

Charles Shannon en Charles Ricketts

Meer dan 150 jaar geleden op 2 oktober 1866 werd Charles de Sousy Ricketts, zoals zijn volledige naam luidt, geboren in Genève uit een Franse moeder en een Engelse vader. Opgegroeid in Frankrijk en Italië volgde hij een kunstopleiding in Londen aan wat toen de South London School of Technical Art heette, thans de City and Guilds of London Art School. Hij studeerde toegepaste grafische kunst en daar leerde hij op zijn 16de verjaardag de drie jaar oudere Charles Haslewood Shannon kennen. Die ontmoeting zou een grote stempel drukken op hun beider leven, zowel artistiek als persoonlijk.

Charles Shannon: zelfportret en Charles Ricketts

The Ladies

Ricketts en Shannon konden het blijkbaar goed met elkaar vinden, want ze zouden voor de rest van hun leven samen wonen en samen kunstwerken creëren, net zoals hun alter ego's uit onze tijd Gilbert & George. Na een studiereis naar Frankrijk gingen ze aan de slag als kunstenaar en specialiseerden zich in boekdesign en illustraties. Stilaan werden ze sleutelfiguren in de Londense art scene van die dagen met ondermeer dichter en toneelschrijver Gordon Bottomley, schilder en illustrator Edmund Dulac én de meeste bekende van de hele kliek: Oscar Wilde, die hen bedacht met de koosnaampjes Marigold & Orchid (goudsbloem voor Shannon, orchidee voor Ricketts).

Andere kunstenaars met wie Ricketts en Shannon contacten onderhielden waren de dichter W.B. Yeats en auteur George Bernard Shaw, allebei later Nobelprijswinnaars. De vriendschap tussen al deze kunstenaars leidde tot een artistieke kruisbestuiving.

Oscar Wilde

Voor Oscar Wilde verzorgden ze de uitgave van A house of pomegranates, een verzameling sprookjes uit 1891. Die publicatie zette hen op de kaart als boekillustrators en in 1894 stichtten ze een eigen uitgeverij Vale Press, genoemd naar hun woonhuis The Vale in Chelsea. Vandaar ook hun bijnaam 'the ladies of the Vale'. Oscar Wilde noemde hun huis 'the one house in London where you will never be bored'.

Titelblad van Oscar Wilde: A house of pomegranates
Twee lettertypes van Charles Ricketts

Eigen lettertype

Vale Press publiceerde in de daarop volgende jaren niet minder dan 75 uitgaves, waaronder een complete herdruk van het oeuvre van Shakespeare, in 39 volumes. Ricketts ontwierp zelf enkele eigen lettertypes, zoals de Vale, de Avon en de Kings, wat de publicaties van Vale Press een uniek krakater gaf.

Bij een brand in 1899 in het depot van de uitgeverij gingen talloze boeken en heel wat houtsneden voor decoraties verloren, maar Ricketts en Shannon voltooiden toch nog de Shakespeare-edities. In 1904 doekten ze de uitgeverij op. Ze bleven actief als illustratoren, hoewel ze elk ook hun eigen weg gingen als kunstenaar. Shannon kende vooral succes als schilder en tekenaar en won zelfs enkele belangrijke prijzen. Verscheidene van zijn werken kwamen terecht in grote collecties, waaronder het British Museum en de National Portrait Gallery in Londen

Kostuumontwerpen van Ricketts

Ricketts legde zich toe op schilder- en beeldhouwkunst. Werk van zijn hand vind je o.m. in de Tate Gallery in Londen en het Musée du Luxembourg in Parijs. Hij ontwierp juwelen en waagde ook zijn kans als scenograaf voor theater en opera. En met resultaat, want hij werd een veelgevraagd decor- en kostuumontwerper. Uiteraard voor de producties van bevriende schrijvers, zoals Salomé van Oscar Wilde en meerdere toneelstukken van Yeats en Shaw, maar ook voor heel wat anderen. The Times schreef over hem: 'Mr. Ricketts is infallible in his ideas on costume'.

Anthony Van Dyck: portret van aartsbisschop Laud

Collectioneurs

Ricketts en Shannon verzamelden zelf heel wat kunstwerken tijdens hun leven. Ze toonden zich ervaren connoisseurs en gewiekste collectioneurs. Samen bouwden ze een magnifieke verzameling op met prenten en tekeningen van oude meesters, Egyptische en Griekse artefacten, Japanse houtsneden en Perzische miniaturen.

Hoogtepunt was de aankoop van een onbekend schilderij van Anthony Van Dyck, het Portret van aartsbisschop Laud. Het werd te koop aangeboden op een veiling bij Christie’s in 1920 als een werk uit de omgeving van Van Dyck. Maar onze twee verzamelaars herkenden het als een authentieke Van Dyck. Ze kochten het voor een prikje en exposeerden hun aanwinst met trots in hun Londense woonkamer.

lees verder onder de foto

Edmund Dulac: Shannon & Ricketts as medieval saints (Ricketts met pauwenveer, een 'geheim' kenteken)

Gay-community

Het kunstenaarsduo leefde al die jaren gelukkig samen, zoals ook mag blijken uit het dubbelportret dat Edmund Dulac van hen maakte in 1920, waarbij het duo werd geportretteerd als middeleeuwse heiligen. Ricketts heeft een pauwenveer vast, een 'geheim' kenteken in de gay-community van die tijd. Ricketts was zeer zeker homoseksueel, maar Shannon zou ook een tijdje een relatie gehad hebben met een vrouw, de beeldhouwster Kathleen Bruce. Ricketts kon dat maar matig appreciëren en was bang dat Shannon uiteindelijk met haar zou trouwen. Dat gebeurde niet en Shannon bleef bij Ricketts.

Maar toen kwam het fatale jaar 1929. Bij het ophangen van een schilderij kwam Charles Shannon ten val en raakte zwaar gewond. Hij leed ernstige hersenschade, raakte deels verlamd, leed aan geheugenverlies en was vanaf dan volledig hulpbehoevend . De hoog oplopende kosten voor de intense verpleging van zijn partner brachten Ricketts ertoe kunstwerken van de hand te doen. Hij zocht zelfs een koper voor de Van Dyck, maar tevergeefs. Blijkbaar was de kunstwereld nog niet overtuigd van de authenticiteit van het werk.

Voorgevel van het Fitzwilliam Museum Cambridge

Uitgeput en terneergeslagen door het lot overleed Charles Ricketts in 1931 aan een hartaanval. Zijn onfortuinlijke levensgezel Charles Shannon zou hem nog 6 jaar overleven. Na diens overlijden in 1937 werd de gehele kunstcollectie bij testament geschonken aan het Fitzwilliam Museum van Cambridge.

Intussen is gebleken dat ze het bij het rechte eind hadden wat de toeschrijving van de Van Dyck betrof: na reiniging en restauratie van het doek en verder onderzoek in 1982 is geconcludeerd dat het inderdaad om een eigenhandig werk van de Vlaamse meester gaat. Het is nu één van de pronkstukken in het Fitzwilliam. Ze mogen er meer dan één kaarsje branden voor Ricketts & Shannon die we zondermeer de Gilbert & George van de jaren 1900 kunnen noemen.

VRTNU VRTNU VRTNU