Spring naar inhoud

Fortitude: de soundtrack

geschreven op 16 oktober 2015

Soms is een soundtrack meer dan gewoon muziek op de achtergrond. Dan biedt het een aanzet tot een heuse muzikale ontdekkingstocht. De thrillerserie Fortitude zet ons op het spoor van een expeditie door de noordelijke marge van de muziekwereld.

Het blijft toch iets vreemds: een goede soundtrack moet zowel zijn als niet zijn. Want de beste filmmuziek is die muziek die je niet hebt gehoord toen je naar de film keek. Het is muziek die je als kijker het verhaal in moet lokken zoals de achtergrondmuziek in een restaurant ons moet doen eten of zoals het gejengel in winkelstraten ons moet doen kopen. Filmmuziek is veredelde muzak, functionele achtergrondmuziek maar dan zonder het negatieve aura van de verfoeide liftmuziek. Soundtracks krijgen soms een eigen podium, staan in de kijker op filmfestivals en vullen rekken vol cd’s. Maar in eerste instantie dient een soundtrack om het verhaal en de actie in een film of serie te ondersteunen, te accentueren of te begeleiden, en mag de muziek alleen op de voorgrond treden als het verhaal daarom vraagt. Tijdens de generiek bijvoorbeeld: om de toon te zetten, om de kijker in de sfeer te brengen.

Wilbirds & Peacedrums

Beklemmende spanning, desolaat isolement en mysterieuze bevreemding bepalen de sfeer in Fortitudes. Die sfeer wordt heel goed gevat in de themamuziek van de serie: ‘Peeling Off The Layers’ van Wildbirds & Peacedrums. Dat Zweedse duo bestaat uit het koppel Mariam Wallentin en Andreas Werliin die elkaar leerde kennen op de jazzafdeling van het conservatorium van Göteborg. Zij zingt en schrijft de teksten (Wildbirds) en hij bespeelt allerlei slaginstrumenten (Peacedrums). Zij probeert als Mariam The Believer een eigen carrière in de popsector te maken. Hij combineert samen met onder anderen sax-beest Mats Gustafsson free jazz en avant rock in het Scandinavische trio Fire! en het Fire! Orchestra

album Rhythm - Wildbirds & Peacedrums

Als Wildbirds & Peacedrums maken Mariam en Andreas met nauwelijks meer dan percussie en zang al meer dan tien jaar wonderlijke muziek die de intensiteit van pop en punk combineert met het vertrouwelijke van gospel en blues en het verrassende van jazz en geïmproviseerde muziek. Maar het is ook heel minimalistische muziek die veel ruimte laat voor mentale opvulling door de luisteraar. In een interview gaf Andreas Werliin ooit eens het voorbeeld van iemand die veel luistert naar luide punkmuziek: die punker zal de leegte in de muziek van Wildbirds & Peacedrums in zijn hoofd bijvoorbeeld opvullen met trashy gitaren, terwijl een jazzliefhebber eerder een stel blaasinstrumenten erbij zal fantaseren. Die minimalistische aanpak maakt dat de muziek van Wildbirds & Peacedrums een heel suggestieve kracht in zich heeft, waardoor die zich uitstekend leent voor soundtracks of ander “oneigenlijk” gebruik. Zo werd ’There Is No Light’ uit hun tweede cd ’The Snake’ (Leaf, 2009) onlangs gebruikt in de promovideo voor de nieuwe streamingdienst Apple Music. En nu is er dus Fortitude met een nummer van Wildbirds & Peacedrums op de begingeneriek.

album Rivers - Wildbirds & Peacedrums

Peeling Off The Layers' werd niet speciaal gecomponeerd voor de serie maar komt uit ‘Rivers’, de derde cd van het duo (Leaf, 2010), opgenomen in IJsland, net zoals de buitenbeelden in Fortitude overigens. De plaat heeft een erg nadrukkelijke IJslandse stempel. Zo werden ‘Peeling Off The Layers’ en nog vier andere songs opgenomen met een koor uit Reykjavik, hetzelfde koor dat ook te horen is op ‘Medúlla’ van Björk. De koorarrangementen werden gemaakt door celliste en componiste Hildur Gu?nadóttir, bekend van haar werk met popgroepen als múm en The Knife, maar ook van haar opnames met componisten van "nieuwe klassieke muziek" zoals Jóhann Jóhannsson en Nico Muhly. En ten slotte werkte Wildbirds & Peacedrums voor ‘Rivers’ met Valgeir Sigur?sson (zie ook Björk, CocoRosie en Bonnie ‘Prince' Billy) als mixer en Ben Frost als producer.

Ben Frost, Valgeir Sigur?sson en Nico Muhly begonnen in 2006 met Bedroom Community, een platenlabel waarop ze hun eigen werk uitgeven naast dat van onder meer de troubadours Sam Amidon en Puzzle Muteson of de hedendaagse componisten Emily Hall en Daniel Bjarnason. De Bedroom Community werkt vanuit de Greenhouse Studios in Reykjavik waar Valgeir Sigur?sson en Ben Frost als producer of mixer ook meewerkten aan platen van schoon volk als Björk, Damon Albarn, Sigur Rós en Brian Eno. De studio en het platenlabel zijn twee belangrijke spillen in toch al erg rijke muziekscene van IJsland. Misschien dat de donkere en koude wintermaanden daar in het hoge noorden die muzikale hyperactiviteit kunnen verklaren. Muziek als tijdverdrijver en bezigheidstherapie. Muziek en allerlei bedavonturen.

Dat brengt ons terug bij Fortitude. In de tweede aflevering vraagt inspecteur Morton op weg naar Spitsbergen aan een medepassagier hoe de inwoners van Fortitude de donkere maanden doorkomen. Hoe gaan ze om met het isolement, de eenzaamheid, de kou en troosteloosheid? Het antwoord is ook een beetje muzikaal. De windgongen aan de huizen laten weten of iemand wat warmte in de aanbieding heeft voor een bedmaatje. Maar goed, terug naar de muziek. Wie staat er op de aftiteling als soundtrack composer? Juist ja, Ben Frost. Met zo’n naam de muziek schrijven voor een serie die zich afspeelt in de permafrost van Spitsbergen, het kan bijna niet toepasselijker.

Ben Frost

Ben Frost is een Australische muzikant die in 2005 in Reykjavik is neergestreken. Zijn eigen werk laat zich omschrijven als experimentele soundscapes waarin industriële gitaarnoise, elektronisch geknetter en orkestrale ambient een centrale rol spelen. Als soundtrackcomponist is hij met Fortitude niet aan zijn proefstuk toe. Op uitnodiging van Brian Eno schreef hij samen met Daniel Bjarnason nieuwe muziek voor Solaris, de klassieker van de Russische cineast Andrei Tarkovsky. Frost schreef ook de muziek voor Sleeping Beauty van de Australische regisseur en auteur Julia Leigh. En hij maakte muziek voor choreografieën van Akram Khan en Wayne McGregor. Samen met kunstenaar Richard Mosse en fotograaf Trevor Tweeten zat Ben Frost in opdracht van Channel 4 onlangs op een Amerikaans vliegdekschip in de Perzische Golf voor een eigenzinnig verslag over de luchtaanvallen op IS in Syrië en Irak. Eerder al maakten die drie de videoinstallatie The Enclave over de oorlogsgruwel in Oost-Congo, in 2013 te zien op de Biënnale van Venetië.

'A U R O R A' is de jongste plaat van Ben Frost. De muziek schreef hij terwijl hij door Oost-Congo reisde met Mosse en Tweeten. Geen wonder dat de plaat niet bepaald easy listening is en door een recensent werd omschreven als "auditief graniet". De muziek in Fortitude sluit misschien meer aan bij Frosts vorige plaat 'By The Throat' uit 2009. Ook hier zorgt Frost met een mix van bewerkte gitaren en piano's, orkestrale klanken en natuuropnames voor een soort ongemakkelijkheid bij de luisteraar, een gevoel van beklemming, spanning en toch ook een vorm van verlossing.

Als Fortitude wordt gezien als "David Lynch met ijsberen", dan is Ben Frost de Angelo Badalamenti van de serie. En waar Badalamenti en Lynch voor Twin Peaks een beroep deden op zangeres Julie Cruise voor de themamuziek, daar heeft Ben Frost zijn vrienden van Wildbirds & Peacedrums. Halverwege de serie krijgen we een speciaal voor de gelegenheid bewerkte versie van 'Tainted Love', gezongen door Mariam Wallentin. Dat nummer kennen we vooral als dansvloerhit van Soft Cell maar Ben Frost heeft het nummer als het ware uitgekleed en laat Mariam het met aarzelende stem zingen tegen een achtergrond van een engelenkoor en elektronische drones. Dat soort sonisch decor siert de soundtrack van de hele serie. En het is de perfecte verklanking van de ijzige stilte en spannende beklemming in het bizarre, fictieve leven in Fortitude.

Jeroen Revalk

VRTNU VRTNU VRTNU