Spring naar inhoud

Afscheid van Joost Zwagerman

geschreven op 09 september 2015

De Nederlandse schrijver Joost Zwagerman is op 51-jarige leeftijd overleden. Zwagerman heeft zelfmoord gepleegd. Dat meldde zijn uitgeverij Arbeiderspers aan de Volkskrant in Nederland.

Chantal Pattyn, op Facebook, na het horen van nieuws:

"Je komt uit de opera, L'Elisir d'Amore dan nog, de Donizetti-hit waarmee De Munt vanavond extra muros ging in het Koninklijk Circus, en je dacht nog, dat ik dit na een dag van gelekte transformatieplannen in het huis dat ik zo graag zie en waar ik zo graag voor werk- en waar honderden mensen zich zorgen maken over de toekomst, mag meemaken. Een liefdesverhaaltje, schitterend gezongen, en prachtig getransponeerd naar het strand. Rimini of Oostende. Of iets daartussen. Ik genoot, of probeerde, want dat huis dat getransformeerd moet worden door besparingen laat je niet los, noch die zender waarmee je opstaat en gaat slapen, en tegen elven ben je toch wat ontspannen geraakt. En knelt die wervel die je sinds zondag kwelt al wat minder, door een lieve vriend die je net voor de opera nog even ostheopatisch kwam bevrijden, en na de opera groet je x en y en maak je afspraken en je haalt die smartphone boven en béng: die opera is weg.

In één nanonseconde. Want je telefoon ontploft van de berichten: Joost Zwagerman - bij het tikken van zijn naam wordt hij taggable - en dus shareable, maakte een einde aan zijn leven. En je stopt met nadenken.

Joost Zwagerman en Chantal Pattyn

Want die man, die had wat betekend in je leven. In je jonge leven al sinds Gimmick!, en later zou je hem wel vijf of zeven keer interviewen maar de laatste keer was wel heel bijzonder geweest, toen je samen met Joost 8 uur radio maakte omdat je nu eenmaal vond dat Americana zijn bundel essays over Amerikaanse zeden, kunst en cultuur, een meesterwerk van 1000 bladzijden was. Hij was door 't dolle heen, eraan toevoegende dat zulks alleen op Klara kon, en het resultaat was zo fijn dat je die serie nog eens heruitzond in juni. Hetgeen Joost nog leuker vond. We facebookten wat af toen.

De vierde Pompidou uit de reeks ging alleen over zelfmoord (beluister hier), en hoe het kwam dat zoveel Amerikaanse schrijvers en kunstenaars aan depressie en suicide wish hadden geleden. Van Hemingway tot Cobain. Zwagerman was altijd geobsedeerd door de kwestie, en nog meer sinds zijn eigen depressies en sinds zijn vader een zelfmoordpoging had ondernomen. Je kon hem een specialist noemen. Hij was toen, in Pompidou, keihard voor zelfmoordenaars, nog altijd boos om wat zijn vader had gedaan, en noemde zich, ondanks het feit dat zijn vader werd gered (als zijn moeder naar de Albert Heyn was geweest en niet bij zijn vader op bezoek was geweest was hij dood) het kind van een man die zelfmoord wilde plegen, en dus veroordeeld. Of bedoelde hij gepredestineerd? Genetisch veroordeeld?

Ik zit hier, met de babysit Maria-Victoria die blijft logeren, aan tafel met de stapel boeken van Joost tussen ons. Ik blijf haperen aan een paar zinnen uit het hoofdstuk 'Het zwarte vaandel op mijn schedel', uit Americana deel 1 (p. 507), waar hij uitlegt dat hij zich een heel schap boeken over suïcide en depressie had aangeschaft in een Amsterdams antiquariaat en schrijft: "Overmoedigen menen nogal eens dat zoiets hun niet zal overkomen, en ik was zo'n overmoedige". Joost leed. En hij, die zo goed wist dat dit lijden, ook al hield je nog van het leven en de kunst en het schrijven, het op een dag van je kan overnemen, maakte er een einde aan. Die mooie, enthousiaste, erudiete, slimme mens en uitmuntende schrijver. Die me nog beloofde me deze maand met een bezoek te vereren op Klara om over zijn nieuwe boek te praten. Vloek. Dubbele vloek."

Chantal Pattyn

Wie was Joost Zwagerman?

Joost Zwagerman debuteerde in 1986 met de roman De houdgreep. Eind de jaren 80 brak hij door met zijn roman Gimmick!. Zwagerman schreef ook de romans Vals licht, De buitenvrouw en Het jongensmeisje. Zijn roman Vals licht uit 1991 werd in 1993 verfilmd door regisseur Theo van Gogh.

In 2010 schreef hij het Boekenweekgeschenk Duel. Zwagerman publiceerde ook een tiental dichtbundels en essaybundels.

Naast auteur en dichter was hij ook televisiepresentator. In 2003 en 2004 presenteerde hij het televisieprogramma Zomergasten. De auteur schonk eerder dit jaar als jongste schrijver ooit zijn literaire archief aan het Nederlandse Letterkundig Museum.

Joost Zwagerman leed enkele jaren geleden aan een depressie. Hij heeft daarover uitgebreid geschreven in de Volkskrant. De auteur woonde in Haarlem en laat drie kinderen na.

VRTNU VRTNU VRTNU