Spring naar inhoud

Peter Rogiers over Giacometti


In de zalen kan u nu naar 'Final Portrait', een film van Stanley Tucci met de geniale Geoffrey Rush als Alberto Giacometti. Beeldend kunstenaar Peter Rogiers ging kijken en zag dat het goed was.

-Wat was uw beeld van Giacometti voor de film?

Peter Rogiers: “Mijn beeld was dat van Giacometti als één van de laatste grote modernisten en één van de weinige moderne kunstenaars die in die periode ook achter figuratie bleven staan. Zeker in de jaren veertig-vijftig was abstractie de norm geworden en een aantal kunstenaars zoals Giacometti en in Engeland Francis Bacon hebben halsstarrig vastgehouden aan de figuratieve traditie. Hij was vernieuwend en tegelijk heeft hij zich nooit losgekoppeld van de Westers-Europese traditie. In dat opzicht is het voor mij een belangrijk kunstenaar, omdat ik mezelf ook, niet op dat niveau natuurlijk, maar toch ook wel in die traditie situeer.“

-Doet de film hem recht?

PETER ROGIERS: “Als je het objectief bekijkt, is het wel een heel romantische film. In de zin dat het een romantische, existentiële figuur neerzet, die daar in de klei zit te pulken en het ook niet zo goed weet. Op die manier bekeken past hij in de romantische traditie van biografische films over kunstenaars, die gestart is met 'Lust for Life', over het leven van Vincent Van Gogh. Kirk Douglas speelt daarin Van Gogh en je krijgt het beeld van de macho, eenzame en getormenteerde figuur die het opneemt tegen de zintuiglijke werkelijkheid. Zoiets. Het is zo'n beetje een western zonder pistolen. Deze film heeft ook die romantische inslag. Het heeft een zeker suikergehalte. Maar ik vond de ondertoon van de film eigenlijk zeker zo interessant. Als je goed kijkt, zit er een subtiele charlatanneske ondertoon in. Giacometti was zich heel goed bewust van de rol die hem door de buitenwereld en kunsthandelaars werd toebedeeld. En daar zie je toch ook wel een beetje een 'tongue in cheek'-achtige, licht sarcastische ondertoon in zijn houding. Die kunstenaars zijn ook niet dom, hé. Die kennen heel goed het klappen van de zweep. Die staan met hun twee voeten ook in de kunstmarkt, en aan de andere kant hebben ze een soort van mythe rond zich gebouwd als een soort kunstenaar-ster. Dat zit er wel in en dat vind ik niet slecht gedaan.”

-In de film zegt hij: “making a portrait is meaningless, impossible & you can only try to do it.“

PETER ROGIERS: “Ik denk dat dat idee van gelijkenis van ondergeschikt belang was. Gelijkenis is alleen van belang voor de betrokkenen. Het is interessanter om een soort primaire archetypische kop te kunnen maken die veel meer zegt over wat het betekent mens te zijn dan een individuele gelijkenis. Ik denk dat het vooral daarover gaat. Dat hij op zoek was naar een fundamentele vormentaal en dacht: hoe kan ik hier, zoals pakweg een grotschildering, een elementair beeld creëren."

-Waren er zaken uit zijn beeldhouwerspraktijk herkenbaar voor u?

PETER ROGIERS: “Eerst en vooral is Giacometti ook een modelleerder, een boetseerder. Het is niet iemand die kapt, die heel gestructureerd in steen bezig is, maar iemand die de flexibiliteit van klei gebruikt. Je ziet ook heel sterk dat verschijnen en verdwijnen en terug verschijnen en verdwijnen van het beeld, bijna als een soort animatiefilm of een tekening die je constant uitgomt en weer beter probeert op te bouwen. Dat is in de fundamentele zin ook mijn manier van werken. Opbouwen en afbreken tot je het gevoel hebt dat de vorm, niet zozeer op een verhalende manier, maar eerder vanuit een mentaal of psychologisch aanvoelen, sterker en energieker en gedrevener wordt. Dat zijn allemaal begrippen die zowel voor Giacometti als voor mij als voor anderen die binnen die traditie werken gelden."

Wandering - Courtesy of Tim Van Laere Gallery

-Wat gebeurt er precies in dat afbreken en opbouwen? Gaat het daar om het perfectioneren?

PETER ROGIERS: “Ja, het is gelijkaardig aan schilderen. Je begint met een soort van chaos, troep, ik noem dat de blokkendoos en dan moet je dat structuur beginnen te geven. Als je het te hard structureert, wordt het terug saai en te herkenbaar en dus moet je daar weer in beginnen pulken zodat je daar, mits een bepaalde lichtinval, een meer suggestieve gelaatsuitdrukking in krijgt, en waar het beeld minder grijpbaar is. Je probeert een soort van energie of ziel erin te steken, en op een kantelmoment te balanceren tussen iets dat net te grijpen is en net ook niet. Het is heel moeilijk om dat echt letterlijk uit te leggen, maar ik denk dat het daar ergens over gaat.“

-Is voor u de weg ook belangrijker dan het resultaat?

PETER ROGIERS: “Ik geef nog een beetje les aan het KASK en ik zeg ook tegen mijn studenten: het enige dat echt belangrijk is, is het moment dat je verdwijnt. Het moment dat je oplost in je werk als je bezig bent. Soms gaat er heel veel studie en voorbereiding aan vooraf, moet je alles klaarzetten en in een bepaalde state of mind geraken, maar dan, op een goed moment, vergeet je alles rondom je en los je op in dat werk, zoals een muzikant oplost in de muziek. Dat is waar het om gaat. In die zin is het proces belangrijker dan het eindresultaat. Het probleem is dat wanneer je beslist dat het beeld af is, dat je niet beter kan, dat je met een residu blijft zitten. Muziek vervliegt, een beeld niet. En soms, als je uit dat die roes stapt en rationeler naar het werk kijkt, zie je dat het toch niet zo schitterend is. Da’s vaak confronterend. En dat is misschien ook de reden waarom hij zo vaak werken afbrak en heel moeilijk tot een eindresultaat kon komen."

Peter Rogiers - Courtesy of Tim Van Laere Gallery

-Wat blijft er zo fascineren aan de menselijke figuur?

PETER ROGIERS: “De herkenbaarheid, denk ik. Het feit dat wij dat zijn. We kunnen onmogelijk buiten onze menselijke natuur denken. Als we vandaag de dag kijken naar meesters uit de renaissance of de barok, dan kijken we daar heel anders naar dan hoe er toen naar gekeken werd. Maar toch blijken die beelden zo sterk te zijn dat die ons ook in een heel andere context aanspreken. Dat is voor mij dat idee van traditie. Ik hou ervan om daar enigszins een dialoog mee aan te gaan en daar iets kleins aan toe te voegen. Zoals Umberto Eco het zegt: ‘kunst is een betekenis genererende machine’. En in elke andere sociale omgeving komen er andere betekenissen bij."

Gaat dat zien!

° ‘Final Portrait’ is nu te zien in de bioscoop.

° Meer Peter Rogiers vind je bij Tim van Laere Gallery.

VRTNU VRTNU VRTNU