Spring naar inhoud

Vrouwendag 8 maart

Vrouwendag - © canvas / Koen De Vos
geschreven op 27 februari 2019

Gelijke rechten voor man en vrouw: het lijkt de evidentie zelve, maar de realiteit is anders. Op vrijdag 8 maart is het Internationale Vrouwendag, een actiedag die ondanks alles nog steeds heel relevant is. Canvas Curiosa blikt terug. Hoe begon het? Waarom vieren wij in België vrouwendag ook op 11 november. En wat heeft Simone de Beauvoir hiermee te maken?

Dit is het verhaal van vrouwendag in de wereld én in België.
Clara Zetkin (links) met haar collega Rosa Luxemburg in 1910

Vrouwendag is ontstaan in de eerste decennia van de 20ste eeuw als een actie- en strijddag voor vrouwenrechten. Het was in socialistische milieus dat het idee groeide om naar analogie met de grote Internationales een aparte Internationale Socialistische Vrouwenconferentie te houden. Dat gebeurde een eerste maal in 1907 in Stuttgart op initiatief van de Duitse politica Clara Zetkin. In 1910 werd in Kopenhagen een tweede vrouwenconferentie gehouden.

Het is daar dat afgesproken werd om ieder jaar een vrouwendag te organiseren met als belangrijkste strijdpunt het algemeen vrouwenstemrecht. Het zou een dag worden van propaganda en demonstraties. De eerste vrouwendag vond plaats in 1911 en was meteen een internationale gebeurtenis met acties in Duitsland, Denemarken, Oostenrijk, Zwitserland en de Verenigde Staten.

Sylvia Pankhurst (rechts) met haar zus en moeder in 1911, allen fervente suffragettes.

In 1912 volgde onder meer Nederland, een jaar later ook Rusland. In 1914 betoogden de Engelse suffragettes onder leiding van Sylvia Pankhurst op Trafalgar Square in Londen. Zij werd trouwens gearresteerd.

De Eerste Wereldoorlog zorgde voor een cesuur. De internationale arbeidersbeweging viel uiteen, maar toch bleef men jaarlijks een vrouwendag houden, nu ook met pacifistische leuzen.

De grote vrouwendemonstratie van Sint-Petersburg op 8 maart 1917.

Waarom 8 maart?

Aanvankelijk was er geen vaste datum. Vrouwendag werd gevierd al naargelang de omstandigheden: het ene jaar in maart, het andere jaar ergens in mei. Pas in 1921 werd 8 maart vastgelegd.

De oorsprong van 8 maart als datum voor vrouwendag is dubieus. In westerse landen wordt meestal verwezen naar een staking van textielarbeidsters in New York op 8 maart 1908. Vrouwendag is dus een Amerikaanse uitvinding! Maar in Rusland legt men de origine bij een grote vrouwenstaking en demonstratie in Sint-Petersburg op 23 februari 1917 volgens de Juliaanse kalender, die toen nog gold in Rusland. Volgens de westerse Gregoriaanse kalender was dat 8 maart 1917. Vrouwendag zou dus een product zijn van de socialistische beweging in Rusland.

Duitse affiche voor Frauentag 1914, helemaal in de stijl van communistische posters.

Overigens heeft de link met het socialisme en communisme de vrouwendag tijdens de Koude Oorlog parten gespeeld in de westerse landen. De publieke opinie zag vrouwendag niet echt zitten en beschouwde het als een linkse bedoening van rooie feministen.

Pas in de jaren ‘60 werd vrouwendag vanuit de tweede feministische golf weer volop gevierd. Het werd een open, meer pluralistisch gebeuren en vrouwen van alle gezindten namen eraan deel. In 1978 werd International Women's Day erkend door de Verenigde Naties. In sommige landen is het een officiële feestdag, hoewel in China alleen vrouwen die dag vrij hebben.

Affiche voor vrouwendag op 11 november 2017.

Waarom 11 november in België?

In België vieren we vrouwendag eigenlijk twee keer: op 8 maart, zoals de rest van de wereld, én op 11 november. Niet omdat de Belgen zo feministisch gezind zijn, maar wel omdat vrouwendag in ons land aanvankelijk op die tweede datum viel. Hoe kwam dat?

Toen in 1972 het pas opgerichte Vrouwen Overleg Komitee (VOK) samen met Franstalige verenigingen een vrouwendag wou houden in België had men in eerste instantie 8 maart op het oog, de datum van de internationale vrouwendag. Maar bij het organiseren bleek dat één van de geïnviteerde spreeksters, de Franse filosofe en schrijfster Simone de Beauvoir, niet vrij was. Het enige lege plekje in haar drukbezette agenda was 11 november.

Simone de Beauvoir op 11 november 1972.

En dus besloot het VOK de Belgische vrouwendag dan maar te houden op 11 november 1972. Zo kon publiekstrekker Simone de Beauvoir toch aanwezig zijn en bovendien was het een vrije dag, wegens Wapenstilstand. Daardoor hoopte men op extra veel toeschouwers.

De eerste Belgische vrouwendag was alleszins een eclatant succes met duizenden bezoekers in de zalen van Passage 44 te Brussel. De politie telde zo’n 8.000 mensen in de zalen, en over de hele dag circa 15.000. De verslaggever van de katholieke krant Het Volk hield het op enkele "honderden". Deze krant stelde ook dat er "banaal geleuterd - veel te veel geleuterd - werd over sexuele opvoeding, vrije liefde en abortus". Duidelijk geen fan van vrouwendag.

Wegens het succes bleef men naderhand vasthouden aan die datum van 11 november. Belgische feministes schipperen dus een beetje tussen de internationale acties op 8 maart en de nationale vrouwendag op 11 november. Al jaren wordt gedacht de knoop door te hakken, maar voorlopig blijven beide data in gebruik. ‘n Typisch Belgisch compromis, zeker?

VRTNU VRTNU VRTNU