Spring naar inhoud

Vermeer, Van Eyck en The Handmaid's Tale

The Handmaid's Tale - © Hulu
geschreven op 22 mei 2018

Ook geboeid zitten kijken naar de fictieserie The Handmaid’s Tale, de veel bejubelde Amerikaanse reeks naar het gelijknamige boek van Margaret Atwood? Zonder te vervallen in promoslogans mogen we wel stellen dat dit een topserie is, die in het Trumpiaanse Amerika méér dan relevant is. Waarop inspireerden de designers van de serie zich? Vermeer, Van Eyck en zo veel meer...

Ontdek de inspiratiebronnen voor The Handmaid's Tale.

Het verhaal speelt zich af in een dystopische samenleving - Amerika in de nabije toekomst - waarin vruchtbare vrouwen gedwongen worden om te werken als dienstmaagd en kinderen te krijgen voor de heersende elite. Dat demonstranten tegen het vrouwonvriendelijke beleid van Donald Trump de rode gewaden en de witte hoofdkappen uit de serie als protest-uniform zouden gebruiken, konden de makers niet vermoeden. De opnames voor het eerste seizoen startten maanden vóór de presidentsverkiezingen. Toen was van president Trump nog geen sprake, want die werd pas verkozen in november 2016 en ingehuldigd in januari 2017.

Demonstranten voor het Capitool in Washington

Ane Crabtree, die verantwoordelijk was voor de kostumering van de serie, werd genomineerd voor een Emmy Award en ontving de Costume Designers Guild Award. In interviews legt deze gerenommeerde ontwerpster, die ook werkte voor The Sopranos en Rectify, uit hoe de ontwerpen voor The Handmaid’s Tale tot stand zijn gekomen en waarop ze zich baseerde voor haar intussen iconische kostuums.

Schrijfster Margaret Atwood beschrijft in haar boek de gewaden, maar laat ruimte voor interpretatie. Crabtree wou bewust geen futuristische kledij maken, maar kleren die bij het publiek reminiscenties oproepen aan fundamentalistische, autocratische tendensen in de maatschappij.

Aunt Lydia, gekleed in een lange 'soutane'

De Commanders zijn in 't zwart gekleed. Hun strakke pakken zijn geïnspireerd op de mannenmode van de jaren '50. De Guardians en Aunts dragen uniformen in donkere aardtinten, kleuren die min of meer refereren naar de outfits tijdens de Tweede Wereldoorlog. De snit van de lange tunieken is dan weer gebaseerd op ouderwetse priestersoutanes, zoals ontwerpster Crabtree er eentje zag toen ze een bezoek bracht aan de Dom van Milaan. En zo geeft zij toe: "Het is ook een knipoog naar Yohji Yamamoto en Comme des Garçons."

Handmaid in rood gewaad en witte muts
Handmaids met hun typische rode mantels met witte kappen

Het meest opvallend zijn de Handmaids met hun rode gewaden en mantels, witte mutsen en hoofdkappen. Ontwerpster Ane Crabtree liet zich inspireren door de klederdracht van de Amish en bepaalde puriteinse strekkingen bij de eerste Amerikaanse kolonisten. Maar ze keek ook naar groeperingen van vrouwelijke religieuzen. Is het toeval dat de breed uitstaande kappen doen denken aan de habijten van begijntjes en kloosterzusters, die vroeger zo talrijk waren in Vlaanderen? (Klik op de afbeelding voor groter formaat en meer uitleg)

Jan Van Eyck

Er zijn ook gelijkenissen met de schilderkunst uit de Nederlanden. De criticus van The Observer formuleert het zo: "With their bonnets and red cloaks, the Handmaids look like figures in a strange Van Eyck painting."

Jan Van Eyck: de naam is gevallen. Een andere commentator zegt: "The costumes for the Handmaids remind me of medieval and Renaissance depictions of women, images of the Madonna, or the Arnolfini Wedding Portrait of Van Eyck."

Niet alleen de kostuums zijn schatplichtig aan de schilderkunst uit onze streken. Ook de cinematografie van The Handmaid's Tale doet er erg aan denken. Een professor Cinema Studies van de Metropolitan State University of Denver beweert: "The compositions are so careful that stopping the frame may render it a Van Eyck painting."

Jan Van Eyck: Het Arnolfini-portret / Adaptie in Handmaid's Tale-stijl

Vermeer

Maar de grootste gelijkenissen vinden we met de kunst van Johannes Vermeer, de Hollandse meester die als geen andere het licht kon vatten in zijn schilderijen.

"Vermeer was a great reference," zegt cinematograaf Colin Watkinson. Hij baseerde zich op Vermeers interieurschilderijen als Meisje met waterkan en Brieflezend meisje, vooral omwille van de sfeervolle lichtinval. Tijdens de opnames werden rookmachines gebruikt om de lichtstralen te accentueren. Een kunstcommentator bestempelde het als "Vermeer's signature". (Klik op de afbeelding voor groter formaat en meer uitleg)

De filmkenner van NPO3 beschrijft zijn ervaring: "Ik moest de hele tijd denken aan het melkmeisje van Vermeer. Een melkmeisje dat structureel seksueel wordt misbruikt, omdat haar baarmoeder de redding van de samenleving moet zijn... Vooral daar waar de rode jurken van de Handmaids samenkomen, ontstaan plaatjes die niet zouden misstaan aan de muren van ‘t Rijksmuseum."

We citeren een andere tv-criticus, die het behoorlijk cru uitdrukt: "The Handmaid’s Tale is a Vermeer painting made into a horror movie."

Handmaid Offred in een scène à la Vermeer
Japanse Ama-duiksters

Japan

Een laatste inspiratiebron situeert zich aan de andere kant van de wereld in Japan. Niet verwonderlijk als je weet dat de familie van kostuumontwerpster Ane Crabtree afkomstig is van Okinawa. Voor de witte aansluitende mutsen met de mondmaskers van de gestrafte Handmaids keek zij naar de kledij van de traditionele Ama-parelduiksters uit Japan.

Handmaid met mondmasker
VRTNU VRTNU VRTNU