Spring naar inhoud

Stonehenge in het Zoniënwoud

Stonehenge in het Zoniënwoud - © canvas / Koen De Vos
geschreven op 20 juni 2019

Midden in het Zoniënwoud staat een geheimzinnige steencirkel van megalieten: een kleine versie van het beroemde Stonehenge. Wat is betekenis van dit monument? En dateert het – net zoals zijn Engelse grote broer – uit de prehistorie?

Dit is het verhaal van Stonehenge in het Zoniënwoud.

Het machtige Zoniënwoud ten zuiden van Brussel met zijn monumentale beukenrijen is een geliefde wandelplek voor inwoners van onze hoofdstad en omgeving. Het heuvelachtige terrein biedt heel wat verrassende uitzichten, maar eentje spant wel de kroon.

Stonehenge, Engeland

Op de grens van Ukkel en Sint-Genesius-Rode, op de wip tussen Brussel en Vlaanderen, staat een monument dat al menig wandelaar vreemd heeft doen opkijken. Tussen de bomen, enkele tientallen meters naast een bosweg, ontwaar je er een cirkel van megalieten rondom een centrale drieledige portiek, een mini-versie van het bekende Stonehenge uit Zuid-Engeland.

Argeloze, fantasierijke toeschouwers vragen zich misschien af: zijn hier prehistorische bouwers aan het werk geweest? Is dit een Keltisch grafveld van 4000 jaar oud? Hebben druïden hier ooit heidense rituelen uitgevoerd? Zijn hier mensenoffers gebracht? En hoe hebben ze die immense stenen naar hier gevoerd?

Megalieten in het Zoniënwoud

Boswachters

We moeten ze teleurstellen. De waarheid is iets prozaïscher. Dit is het Boswachtersmonument en het dateert uit 1920. Het was de toenmalige directeur-generaal van de dienst Waters en Bossen, Nestor Crahay, die het idee lanceerde om een monument op te richten ter nagedachtenis van de boswachters die tijdens de Eerste Wereldoorlog gesneuveld waren. Omdat de boswachters afkomstig waren uit verschillende delen van het land, werd besloten hun monument in het meest centrale bos van België te plaatsen, het Zoniënwoud, bovendien vlakbij de hoofdstad.

Richard Viandier

Voor de financiering ervan organiseerde Crahay een openbare inschrijving waaraan tal van houtvesterijen uit het hele land en vele prominenten, bedrijven en verenigingen deelnamen. Kunstenaar Richard Viandier stond in voor de creatie van het kunstwerk. Deze artiest, die als landschapsschilder tot de School van Tervuren wordt gerekend, liet zich inspireren door de begrafenisriten van de Kelten - zoals hij die interpreteerde - en ontwierp een megalietencirkel in de trant van Stonehenge. Viandier romantiseerde het verhaal achter deze prehistorische constructies en schiep een monument ter ere van de gesneuvelde boswachters, eigenlijk atypisch als je het vergelijkt met andere memorialen voor WOI.

Oude prentkaart met het monument, 1920

Het monument bestaat uit 11 menhirs (rechtopstaande monolieten) in een kring rond een portiek (triliet) met daarop het ééntalig Franse opschrift "Aux forestiers morts pour la patrie 1914-1918" (Voor de boswachters die stierven voor het vaderland). Op elke menhir staat de naam van de boswachter en zijn woonplaats.

Het "Monument aux Forestiers" werd onthuld op 30 mei 1920 in aanwezigheid van baron Albert Ruzette, minister van landbouw, en graaf Henri Carton de Wiart, minister van staat, later eerste minister. Op oude foto's zie je nog het ronde perkje met varens en heideplanten, waarin de menhirs toen stonden opgesteld. Intussen heeft de natuur het aangelegde tuintje overwoekerd met gras, brandnetels en braamstruiken. Het geeft de omgeving alleen een authentieker uitzicht.

Prehistorische menhirs nabij Wéris

Puddingsteen

Als basismateriaal gebruikte kunstenaar Viandier een natuursteen uit de Ardennen, de Wéris-puddingsteen of poudingue de Wéris. Deze steensoort is een natuurlijk beton, dat bestaat uit keitjes, kwartsiet en silex, omhuld door een laag harde zandsteen. Deze rots komt aan de oppervlakte op het plateau van Wéris, nabij Durbuy in de provincie Luxemburg.

De keuze voor dit materiaal was niet toevallig, want in Wéris werd deze puddingsteen al vanaf de prehistorie geëxploiteerd door de mens. De steen werd gebruikt bij de bouw van de prehistorische megalieten van Wéris, een verzameling dolmens en menhirs van ca. 2500 v. C. Het ideale materiaal dus om een monument te maken in megalithische stijl anno 1920.

Het transport van de massieve stenen, die meerdere tonnen wegen, vanuit de steengroeve in Wéris gebeurde voor het eerste traject met stevige, brede karren, getrokken door tien tot veertien paarden, naar het station van Barvaux-sur-Ourthe. Per trein ging het dan via Luik richting Brussel. Voor het laatste stuk gebruikte men opnieuw zware wagens tot in het hart van het Zoniënwoud.

Het monument in het Zoniënwoud
CD Verklärte Nacht - Trio Khaldei

Het Boswachtersmonument met zijn geheimzinnige megalieten is een intrigerende plek die zich perfect leent voor fotoshoots. Niet toevallig koos het klassieke Trio Khaldei (pianiste Barbara Baltussen, violist Pieter Jansen en cellist Francis Mourey) deze locatie uit als decor voor de nieuwe CD Verklärte Nacht met muziek van Brahms, Hummel en Schönberg.

Monument voor Alexandre Dubois, 1920

In het Zoniënwoud staat trouwens nog een menhir uit die periode ca. 1920, gebouwd door dezelfde kunstenaar Richard Viandier. Deze monoliet staat bij het arboretum van Groenendaal en werd opgetrokken ter herinnering aan Alexandre Dubois, directeur-generaal van Waters en Bossen en voorganger van de hogervermelde Nestor Crahay.

Memoriaal voor de aanslagen van 22 maart

Aanslagen

Het Zoniënwoud herbergt ook een memoriaal voor de slachtoffers van de terroristische aanslagen van 22 maart 2016 in Brussel en Zaventem. 32 berken – één voor elk slachtoffer – werden aangeplant rond een kring van blauwe stenen die een perfecte cirkel vormen. Een sobere plek die aanzet tot stille meditatie. Dit monument ligt op het grondgebied van Ukkel ter hoogte van Bosvoorde.

VRTNU VRTNU VRTNU