Spring naar inhoud

Reinartzhof, het verdoemde veendorp

De sneeuwstorm van 1953

Reinartzhof, het verdoemde veendorp - © canvas / Koen De Vos
geschreven op 07 april 2017

Of het nu sneeuwt of niet, wie al eens graag de benen strekt, kan op de Hoge Venen op zoek gaan naar Reinartzhof, een gehucht dat in 1953 een sneeuwstorm niet overleefde. Nu staan er alleen nog overwoekerde muurresten.

Lees het verhaal van het verdoemde veendorp
Winter '53 in Reinartzhof
Dijkbreuk tijdens de watersnoodramp 1953

De ramp van 1953

Meer dan 65 jaar geleden in de nacht van 31 januari op 1 februari 1953 werd West-Europa getroffen door een uitzonderlijk zware noordwesterstorm, die zich vooral aan de Noordzeekusten van Nederland, België en het oosten van Engeland manifesteerde tot een watersnoodramp zonder weerga. Een enorme stormvloed in combinatie met springtij veroorzaakte immense overstromingen met talloze slachtoffers tot gevolg. In België verdronken gedurende de ramp 28 mensen. Nederland telde 1835 slachtoffers van de overstromingen. In Engeland en op zee vielen nog een 500-tal mensen ten prooi aan het water.

Tegelijkertijd met de overstromingsramp aan de kust voltrok zich een ander weerfenomeen: een zeer hevige sneeuwstorm teisterde de Ardennen en vooral de Oostkantons, waar verscheidene dorpen compleet ingesneeuwd raakten en dagenlang van de buitenwereld waren afgesloten. Voor het kleine gehucht Reinartzhof in de Hoge Venen ten oosten van Eupen betekende het de doodsteek.

Deze gebeurtenis werd in de media overschaduwd door de veel ergere watersnoodramp. En raakte in ons collectief geheugen – jeu de mots! – ondergesneeuwd. Wij halen het even uit de vergetelheid...

Lees verder onder de kaart.

Duitse kaart van 1893: de afstand Eupen-Reinartzhof bedraagt in vogelvlucht ca. 10 kilometer

Kluizenaar

Reinartzhof ligt midden in het Hertogenwald, een bosrijk landschap ten noorden van de eigenlijke vlakte der Hoge Venen, waar op tientallen vierkante kilometers amper menselijke bewoning is. Reeds in de Middeleeuwen wordt melding gemaakt van een nederzetting, genaamd Auf den Reinart, een pleisterplek op de oude pelgrimsweg van Aken naar Trier die het Hertogenwald doorkruist. De oudste vermelding dateert van 1338. Reinart is oorspronkelijk een eenvoudige kluizenaarsplek waar bedevaarders en passanten onderdak vinden tijdens hun tocht door het onherbergzame gebied. De eenzame bewoners van Reinart - eerst een kluizenaar, later enkele broeders - laten bij mist en ’s nachts een klok luiden om verdwaalde reizigers naar de juiste weg te leiden. Geleidelijk aan ontwikkelt de kluis zich tot een heuse herberg met omliggende boerderijen op een open plek in het woud: Reinartzhof.

Het Oberhof van Reinartzhof: twee hoeves en de herberg

Ondanks het feit dat Reinartzhof erg afgelegen en geïsoleerd ligt, deelt het toch in het oorlogsleed dat de regio daar geregeld treft. Het ligt immers op de grens tussen de Nederlanden en de Duitse gebieden, meer bepaald het hertogdom Gulik of Jülich. En wanneer in 1543 keizer Karel V aanspraak meent te kunnen maken op de erflanden van Gelre en Gulik, komt het tot een grensoorlog, waarbij Reinartzhof grotendeels wordt vernield. Een eeuw later tijdens de Dertigjarige Oorlog is het weer van dat: opnieuw vinden plunderende soldatenbendes in het afgelegen Reinartzhof een willoos slachtoffer en wordt de nederzetting met de grond gelijk gemaakt.

Het Gasthof met bewoners en gasten

Maar de bewoners van het Veen zijn geharde lieden en voor de derde maal herbouwen ze hun gehucht in het woud. In de 19de eeuw is er zelfs sprake van twee kernen: het Unterhof (Unterreinert) en het Oberhof (Oberreinert), telkens een verzameling van een paar woningen annex hoevegebouwen, schuren en stallingen. In het Oberhof is ook een herberg gevestigd.

Een van de woningen van het Unterhof

Door de territoriale switch van de Oostkantons van Duitsland naar België wordt Reinartzhof na de Eerste Wereldoorlog Belgisch grondgebied. Hoorde het eerst bij de gemeente Roetgen in Duitsland, vanaf dan bij Eupen.

Oude familiefoto uit Reinartzhof

Sneeuwstorm

Tijdens de fatale storm van 1953 begint het fel te sneeuwen boven de Hoge Venen. Nu zijn de bewoners wel wat gewoon, maar ditmaal is het een helse sneeuwstorm die al gauw metershoge sneeuwmuren opwerpt en Reinartzhof totaal isoleert.

Krantenkoppen, februari 1953

In Gazet van Antwerpen van 2 februari 1953 lezen we: “Op gans ’t oosten van ons land heeft een geweldige sneeuwstorm gewoed. Overal waren bomen ontworteld… Talrijke dorpen liggen volledig afgezonderd. Met de sneeuwvagers kan ook moeilijk of niet worden gewerkt. De sneeuw is te vlug en te overvloedig gevallen.” (Let op: dit artikel verscheen niet op de voorpagina, die helemaal aan de watersnoodramp was gewijd, maar op bladzijde 7.)

In Le Soir staat: “Zaterdagmiddag is de storm opgestoken en pas maandagavond zijn de sneeuw en de felle rukwinden opgehouden… In Sibret is een trein ontspoord, en militairen die de plaats van het onheil wilden bereiken, stonden tegenover een sneeuwmuur van 2,5 meter... Wie erin slaagt de Ardennen en de Oostkantons te bereiken, waant zich niet langer in België maar in het Hoge Noorden.

In de kranten van 4 februari is er sprake van “Een vreeselijke toestand tussen Monschau en Aken. Honderden auto’s totaal ingesneeuwd. Belgische legerkamions geblokkeerd.

Pogingen om een pad te maken door de sneeuw

Helikopter

Na enkele dagen isolement beginnen de voedselvoorraden in Reinartzhof te slinken, maar de inwoners - in totaal 26 mensen, waaronder enkele kinderen – hebben geen mogelijkheid om de buitenwereld om hulp te vragen. Het gehucht heeft immers geen elektriciteit en dus ook geen radio- of telefoonverbinding. Er zit niets anders op dan iemand uit te sturen.

Een moedige boerenzoon begint een tocht van ruim tien kilometer dwars door het woud en de venen naar Eupen. Metershoge sneeuwmuren en ontwortelde bomen versperren geregeld de weg. Na uren komt hij tenslotte uitgeput aan in de buitenwijk Schönefeld van Eupen. De politie wordt verwittigd en hulp wordt georganiseerd. Skipatrouilles vertrekken vanuit het stadje, maar ze moeten onverrichterzake terugkeren. Er is geen doorkomen aan voor de skiërs met hun zware bepakking met voedselvoorraden. Omdat Reinartzhof vlakbij de grens ligt, wordt aan de Duitse autoriteiten gevraagd of zij hulp kunnen bieden. Een Duits hulpkonvooi doet een poging om het gehucht te bereiken, maar ook de Duitsers geraken er niet.

Helikopter 1953

Uiteindelijk vraagt het leger aan Sabena een helikopter. Een Sabenatoestel, dat de dagen voordien al was ingezet in Nederland om daar te helpen bij de watersnood, kan 60 kilogram brood en levensmiddelen droppen in Reinartzhof, zodat de bewoners het weer enkele dagen kunnen volhouden.

Onteigening

Wanneer de sneeuwperikelen opgelost zijn en het leven terug zijn gewone gang gaat, willen de autoriteiten zich toch eens bezinnen over het voortbestaan van het afgelegen gehucht. Is het wel verantwoord en zinvol om op die plek bewoning en hoevebedrijven in stand te houden? Er is geen elektriciteit of stromend water en de gemeenten in de buurt zijn niet geneigd kilometerslange leidingen aan te leggen door het woud en de venen ten behoeve van amper 26 inwoners.

Eén van de laatste familiebijeenkomsten op Reinartzhof: de familie Crott van het Gasthof

Bovendien heeft men enkele jaren tevoren in 1950 een nieuw stuwmeer in gebruik genomen, het Meer van Eupen met het grootste drinkwaterreservoir van België. Het wordt gevoed door de Vesder (Weser in ‘t Duits) en de zijriviertjes Geztbach en Helle. De boerderijen van Reinartzhof liggen in het bron- en stroomgebied van deze riviertjes en van hieruit zou verontreinigd water in het drinkwaterbekken terecht kunnen komen. Daarom wordt besloten het gehucht te onteigenen en af te breken. Dat stuit op protest bij enkele van de bewoners, maar tevergeefs.

Met een Koninklijk Besluit in juni 1958 start de onteigeningsprocedure. Tegen 1962 moeten de gebouwen op zijn laatst afgebroken worden. Dat wordt nog verschoven naar 1966, en uiteindelijk wordt de laatste hoeve pas in 1971 verlaten. Daarop beplant men het open weiland met sparren. Na meer dan 6 eeuwen bewoning neemt het woud snel bezit van de vrijgekomen ruimte.

Reinartzhof vandaag, een infobord en op de achtergrond enkele muurresten

Wie vandaag door het Hertogenwald komt, vindt alleen nog enkele stukjes muur. Een gedenkteken, een infobord en een kapelletje staan op de plek waar ooit gezinnen leefden, kinderen speelden en boeren werkten op het land. Reinartzhof is verdwenen, het leeft alleen verder als geografische benaming.

Schuif je cursor naar rechts of links en vergelijk Reinartzhof op de stafkaarten van 1931 (dan nog een weidse open plek met tal van gebouwen) en 1989 (alles volledig begroeid)

VRTNU VRTNU VRTNU