Spring naar inhoud

Michaelina, de vergeten kunstenares

Michaelina Wautier: Agnes en Dorothea - © KMSK Antwerpen
geschreven op 17 augustus 2018

In het Museum aan de Stroom (MAS) in Antwerpen loopt een grote tentoonstelling over Michaelina Wautier, een schilderes uit de 17de eeuw die tot voor kort volslagen onbekend was. Wie was deze kunstenares? Afkomstig uit Bergen werkte zij vooral in Brussel, maar veel verder gaat onze kennis niet…

Ontdek deze vergeten schilderes.

Vrouwelijke schilders zijn zeldzame verschijningen in de kunstgeschiedenis van de voorgaande eeuwen. Meestal worden ze overschaduwd door hun mannelijke collega’s, vaak ten onrechte. Het is niet dat vrouwen geen talenten hadden, ze kregen gewoon de kans niet die te ontplooien. De uitzonderingen die wel het schildersvak konden uitoefenen, dikwijls omdat ze familielid waren van een gevestigde schilder, moeten niet onderdoen voor de heren. Maar dan nog kunnen we ons afvragen of vrouwelijke kunstenaars niet eerder een reputatie genoten als curiosum dan als volwaardige artiest.

Uit de barokperiode zijn er enkele vrouwelijke namen bekend. De Antwerpse Clara Peeters (ca. 1580-1657) bijvoorbeeld is gekend voor haar uitmuntende stillevens. De Italiaanse Artemisia Gentileschi (1593-1652) schilderde grote bijbelse voorstellingen in de stijl van Caravaggio. En de Hollandse Judith Leyster (1609-1660) specialiseerde zich in genretaferelen à la Frans Hals.

Zelfportretten van Clara Peeters, Artemisia Gentileschi & Judith Leyster

Een meisje uit Bergen

En dan hebben we onze Michaelina Wautier (1604-1689), die in diezelfde 17de eeuw ook als schilderes actief was. Alleen weten we weinig over haar leven en haar persoon.

Zicht op de stad Bergen (1572), gravure van Braun & Hogenberg

Wat weten we wel? Ze werd geboren in Bergen, Henegouwen. In het doopregister van de Saint-Nicolas-en-Havré staat op 2 september 1604 een vermelding van Maria Magdalena Watier. Magdalena, ook Madeleine, Michelina, Michelline en andere varianten, groeit op in een bemiddeld milieu. Vader Charles was een vooraanstaand burger van Bergen. De familie Wautier, ook vermeld als Woutier, Wouteers, Wouters…, had in de voorbije generaties meermaals schepenen geleverd voor de stad. Er is ook sprake van een adellijke titel (seigneur).

Michaelina Wautier: Zelfportret

Michaelina had heel wat (half)broers en halfzussen, want haar vader is twee keer getrouwd geweest en kreeg in totaal 11 kinderen, die echter niet allemaal de volwassen leeftijd bereikten. Verscheidene van die broers bekleedden hoge functies. Zo was Michaelina’s oudere broer Jacques lid van de prestigieuze Bourgondische Garde van de Spaanse koning Filips IV in Madrid. Halfbroer Pierre was wapenheraut van Gelre en Pierre II, een broer met dezelfde voornaam, was cavaleriekapitein. Om maar te zeggen dat Michaelina opgroeide in een bevoorrechte omgeving.

Maria-altaarstuk in de kapel Notre-Dame de Bon Vouloir, Bergen (Havré), geschilderd door Anna Francisca De Bruyns

Maar hoe kwam ze als vrouw in contact met kunst in de stad Bergen en vanwaar haalde zijzelf het idee om schilderes te worden? M