Spring naar inhoud

Het wijnkasteel van Haksberg

Wijnkasteel van Haksberg - Les très riches heures du duc de Berry - © canvas
geschreven op 05 december 2018

Belgische wijn! Tot voor enkele decennia leek het de clou van een flauwe mop: het is zuur, smaakt naar kattenpis - excusez le mot - en je krijgt er hoofdpijn van: Château Migraine of Belgische wijn. Maar vandaag boomt de vaderlandse wijnbouw en wordt Belgische wijn ook in vinologische kringen hoog gewaardeerd. In menig toprestaurant zetten sommeliers Belgische wijnen op de wijnkaart en niet alleen als curiositeit.

Ga mee op bezoek in wijnkasteel Haksberg in het Hageland en proef de geschiedenis van de wijnbouw in de Lage Landen vanaf de Romeinse tijd over de middeleeuwse bloeiperiode tot vandaag.

Romeinen

België heeft een wijnbouwgeschiedenis die 2000 jaar teruggaat tot de periode van de Romeinen. Julius Caesar en zijn kompanen waren wijnliefhebbers en toen ze Gallië, waartoe ook onze streken behoorden, veroverden, namen ze druivenranken mee om aan te planten. Die Gallo-Romeinse wijnen stelden niet veel voor en smaakten waarschijnlijk erg zuur. Het was de basis van een drankje dat men 'acetum' noemde, een mix van een soort azijn, wijn, kruiden, honing en hars. Een goeie dorstlesser voor legioensoldaten, maar op een wijnconcours zou je er wellicht geen prijzen mee halen. Erg veel wijngaarden zullen er ook niet geweest zijn in het dicht beboste Gallia Belgica.

De Romeinse wijngod Bacchus

Miswijn

Toen het Romeinse Rijk ineenstuikte in de 5de eeuw raakten de wijngaarden in verval. Maar in de vroege middeleeuwen kwam de wijnbouw dankzij het christendom weer tot bloei. Miswijn was immers een noodzakelijk ingrediënt bij het sacrament van de eucharistie - wijn als het bloed van Christus! - en dus moesten er druiven worden gekweekt. Kloosters en abdijen, grote kapittelkerken, kathedralen en tal van kerkelijke instellingen hadden hun eigen wijngaard om miswijn te maken en we mogen veronderstellen dat de geestelijken ook buiten de misviering wel eens een glaasje lustten.

Vanaf de 10de eeuw verschijnen overal in onze streken wijngaarden. En dat merk je nu nog aan oude plaatsnamen. Vlakbij de VRT in Schaarbeek ligt bijvoorbeeld de tramhalte Wijnheuvelen, in Leuven heb je de Wijnpersstraat, talloze gemeenten kennen een Wijngaardstraat of Wijnbergstraat en aanverwanten. En in Wallonië is het van Rue du vignoble, Rue des vignes etc…

Huis Concordia in Mechelen, onderaan zie je de toegang tot de wijnkelder van de kanunniken

En in heel wat Belgische steden vind je nog oude wijnkelders. In Mechelen bijvoorbeeld hadden de kanunniken van het Sint-Romboutskapittel een zogenaamde vrijkelder onder het gotische huis Concordia, waar zij – bij wijze van privilegie – hun wijn belastingvrij mochten opslaan, dit in tegenstelling tot herbergiers die wel accijnzen moesten betalen.

Ook edelen lieten wijngaarden aanplanten. Wijn werd in de middeleeuwen een commercieel product. Een kleine stad als Borgloon telde niet minder dan 50 hectaren met druivenranken en dat het een belangrijke activiteit was, blijkt uit het feit dat er een aparte gilde van 'wijnluyden' was. Brabantse en Maaslandse wijnen waren gegeerd en werden zelfs geëxporteerd naar… Frankrijk.

Lees verder onder de afbeelding

Wijnoogst in de middeleeuwen, 'Les très riches heures du duc de Berry'

IJstijd

In de late middeleeuwen gaat de wijnbouw in de Lage Landen grotendeels teloor. Aanhoudende ijskoude winters en koele, natte zomers, in wat we later de Kleine IJstijd zullen noemen, doen de wijngaarden geen goed. Kijk maar naar de wintertaferelen van Bruegel. Tel daarbij de godsdiensttroebelen in de 16de eeuw, de groeiende concurrentie van goedkope, vreemde wijnen en de betere productie van bieren. Niet verbazend dus dat de wijnbouw tegen 1800 zo goed als verdwenen was. Zeldzame wijngaarden die overleefden, waren die op de hellingen van de Maas in de omgeving van Hoei. De vignoble Clos Bois Marie levert intussen al meer dan 1000 jaar druiven.

Rond 1800 waren de klimatologische omstandigheden opnieuw gunstig om wijn te verbouwen, maar toch ontwikkelde zich geen nieuwe wijncultuur in onze streken. De mythe dat Napoleon er voor iets tussen zat, klopt niet. Want de schuldige was niet de kleine Corsicaan, maar de al even explosieve Tamboravulkaan in Indonesië. De uitbarsting van de Tambora in 1815 gooide – letterlijk – roet in het eten. Aswolken zorgden wereldwijd voor een donkere zomer en hierdoor kwam er geen heropbloei van de wijnbouw in de Lage Landen.

Hageland

Vanaf de jaren 1960 komt er opnieuw belangstelling voor wijnbouw, eerst nog door goed bedoelende amateurs, stilaan ook door professionelen. De wijnproductie in België gebeurt aanvankelijk nog kleinschalig, maar in het recordjaar 2015 produceerden we toch al ruim 1 miljoen liter, een vervijfvoudiging in vergelijking met enkele jaren voordien. Het blijft natuurlijk miniem naast grote broer Frankrijk dat in datzelfde jaar meer dan 4.700 miljoen liter wijn produceerde.

Eén van de regio’s die zich ontpopt tot wijnstreek is het Brabantse Hageland, ruwweg de streek ten oosten van Leuven en ten zuiden van Aarschot. De vele getuigenheuvels zijn ideaal voor de aanleg van wijngaarden en door de ligging naar het zuiden creëren ze een warm microklimaat. Men bouwt er trouwens verder op een eeuwenoude traditie, want graaf Godfried I met den Baard had al in de vroege 12de eeuw druivenstokken laten aanplanten in het Leuvense.

Het wijnkasteel Haksberg tussen de wijngaarden

Haksberg

Het wijnkasteel van Haksberg in Tielt-Winge, de locatie voor het Canvasprogramma De Weekenden, is één van die vele domeinen in de wijnstreek van het Hageland.

Het kasteel omstreeks 1914

Het landhuis werd gebouwd in 1897 in neoklassieke stijl en reeds in 1906 uitgebreid tot een heus kasteel door de toenmalige eigenaar Jules De Becker, een advocaat uit Sint-Joost-ten-Node. Het werd toen vernoemd als Kasteel Onze-Lieve-Vrouw. Nu ontleent het zijn naam aan de heuvelrug, genaamd Haksberg of Haeckelberg. Deze plek moet reeds in de steentijd bewoond geweest zijn, getuige archeologische vondsten. Het kasteeldomein had eertijds een mooie parktuin, maar die raakte zwaar beschadigd toen in de jaren '80 een motorcrossparcours op het domein werd aangelegd. Tegelijkertijd stond het kasteel te verkrotten.

Zomer
Herfst
Winter

Intussen zijn park en kasteel grondig gerenoveerd. Rondom het kasteel liggen nu 3,5 hectaren met wijngaarden die druiven leveren voor diverse wijnen: witte, rode en roséwijn en een parelende rosé. De naam van elke wijn verwijst met de Latijnse benaming naar een vogelsoort die op het domein leeft.

De parelende roséwijn

Godfried met den Baard die kort na 1100 de eerste wijngaarden liet aanleggen in deze streek zou de wijnen van Haksberg zeker kunnen smaken. Santé!


Dank

Met dank aan productiehuis De Chinezen en Wijnkasteel Haksberg, Tielt-Winge.

VRTNU VRTNU VRTNU