Spring naar inhoud

Het vergeten zonnestelsel van België

Het zonnestelsel - © nasa
geschreven op 16 maart 2018

Wisten jullie dat ons land een model van het zonnestelsel herbergt? En niet zomaar eentje, maar één van ’s werelds grootste modellen van onze zon en haar planeten, een planetarium ter grootte van héél België met een doorsnede van 300 kilometer. Een vergeten project: Ruimte voor Muco.

Ga mee op zoek naar de planeten van Oostende tot Tongeren, van Ukkel tot Florenville.

Verre herinneringen aan een schoolreis naar Lier en een bezoek aan de Zimmertoren roepen beelden op van het astronomische planetarium dat daar te bewonderen was: een schaalmodel van ons zonnestelsel en een draaiend hemelgewelf. Geïntrigeerd keken wij naar de planeten die langs ellipsvormige banen hun parcours rond de zon aflegden. Het enige probleem bij dergelijke voorstellingen is de schaal: de astronomische afstanden zijn moeilijk te bevatten, omdat geen enkel schaalmodel de uitgestrektheid van het zonnestelsel kan weergeven zonder te raken aan de verhoudingen tussen de zon en de planeten.

Ruimte voor Muco, het zonnestelsel verspreid over ons land

Ruimte voor Muco

Precies dàt is wel gelukt bij het planetarium dat ons hele land omvat: Ruimte voor Muco heette het project dat tussen mei en oktober 2004 werd gerealiseerd in opdracht van de Belgische Vereniging voor Strijd tegen Mucoviscidose. Toenmalig communicatieverantwoordelijke van de Muco-vereniging Luc de Meersman bedacht een plan om een schaalmodel van ons zonnestelsel te bouwen dat over heel België zou verspreid staan. Op die wijze wou men de erfelijke taaislijmziekte mucoviscidose onder de aandacht brengen van het grote publiek en tegelijk over alle taal- en gemeentegrenzen heen een solidariteit smeden. Om heel België te omvatten koos men voor een schaal van 1/40 miljoen. Uitvoerend kunstenaar was Tim Roosen, die 10 voorstellingen maakte van de zon en de planeten.

De Zon, nabij metrostation Beaulieu in Oudergem

Zon

Het centrale punt is uiteraard de Zon, voorgesteld door een deel van de zonneschijf. Op schaal 1/40.000.000 zou onze ster een doorsnede hebben van 34,80 meter. Men heeft gekozen voor een segment van de schijf van 17,60 meter lang tot 4 meter hoog, vervaardigd in platen van cortenstaal en buizen van roestvrij staal. Op de platen zijn de mythologische zonnegod Helios en zijn hemelse strijdwagen afgebeeld. De Zon staat in Oudergem, vlakbij het metrostation Beaulieu en nabij de hoofdzetel van de Muco-vereniging, en vormt het middelpunt van het Belgische planetarium.

Mercurius, bij het cultureel centrum van Oudergem

Mercurius

De eerste planeet is Mercurius, op de correcte schaal een bronzen bol van 12 centimeter met een stalen sokkel waarop de herautenstaf van de god Mercurius. Dit monument staat op de Vorstlaan voor het cultureel centrum van Oudergem, op een afstand van 1447 meter van de zon.

Venus, in het Leybeekpark van Watermaal-Bosvoorde

Venus

Tweede planeet Venus, een bol van 30 centimeter, verwijst naar de godin van liefde en schoonheid, gesymboliseerd door een smeedijzeren art-nouveau standaard en een sokkel waarin hartjes zijn uitgebrand. Venus staat op 2705 meter van het centrale punt, de zon in Oudergem, en ligt in het Leybeekpark in Watermaal-Bosvoorde.

De Aarde, aan de Koninklijke Sterrenwacht in Ukkel

Aarde

Onze eigen planeet Aarde met de Maan is te vinden voor de Koninklijke Sterrenwacht in Ukkel, op 3,73 kilometer van de zon. De Aarde is een bol van 31 centimeter, de Maan meet slechts 8,6 centimeter. Op de sokkel van de Aarde zien we het silhouet van een man en een vrouw, bekroond met een sierlijke plant met bloemen, symbool van het leven. De sokkel van de Maan staat op 9 meter van de Aarde en draagt de toorts van de godin Luna.

Mars, in het Jan van Ruusbroeckpark van Hoeilaart

Mars

Voor de volgende planeet verlaten we het Brusselse gewest en reizen naar Hoeilaart. In het Jan van Ruusbroeckpark prijkt de planeet Mars, een bronzen bol van 16 centimeter op 5,69 km van de zon. De oorlogsgod Mars wordt gesymboliseerd door vier speren die een gepantserde sokkel bekronen.

Jupiter, op het rondpunt van Kampenhout-Sas

Jupiter

De reuzeplaneet Jupiter, een stalen schijf van 3,57 meter, staat op het rondpunt van Kampenhout-Sas, de kruising van de Haachtsesteenweg en de steenweg Mechelen-Leuven, 19,4 km verwijderd van de zon. Het gezicht van de oppergod is uitgespaard in het cortenstaal dat doorkliefd wordt door de goddelijke bliksemschichten.

Saturnus, in het centrum van Gembloers

Saturnus

Na Vlaanderen komen we voor Saturnus in Waals-Brabant terecht: de planeet met de ringen, vernoemd naar de god van de landbouw, gesymboliseerd door graanhalmen, staat in het centrum van Gembloers voor het Foyer Communal, Place Arthur Lacroix. De cortenstalen schijf heeft een diameter van 3 meter en bevindt zich op 35,7 km van het centrale punt.

Uranus, voor het Praetorium in Tongeren

Uranus

De volgende gasplaneet Uranus ligt voor het Administratief Centrum Praetorium in de Limburgse stad Tongeren. Uranus, god van de hemel, is voorgesteld met sterren en wolken. De schijf is 1,27 meter groot en ligt op 71,7 km van de zon.

Neptunus, op de zeedijk in Oostende

Neptunus

De laatste grote planeet Neptunus, genoemd naar de zeegod, vind je – hoe kan het ook anders – aan zee, meer bepaald op de zeedijk bij het Casino van Oostende. Een cortenstalen schijf van 1,22 meter beeldt een golfslag uit, bekroond door een roestvrij stalen drietand. Neptunus staat op een afstand van 112,6 km van het zonnepunt in Oudergem. (Het kunstwerk werd enkele jaren geleden verwijderd bij werkzaamheden. Waar het zich nu bevindt is niet duidelijk. Ergens in een loods? Hallo, stad Oostende?)

Pluto, voor het gemeentehuis van Florenville

Pluto

En tenslotte de allerlaatste kleinste planeet, intussen gedegradeerd tot dwergplaneet, is Pluto, gewijd aan de god van de onderwereld. Een sokkel met de rivier Styx en een poort met hangslot dat de toegang tot de onderwereld voorstelt, draagt een bronzen bol van 5 centimeter en werd geplaatst bij het Gemeentehuis van Florenville in het uiterste zuiden van ons land nabij de Franse grens, 147 km verwijderd van de zon.

Wereldrecord

Op het moment van zijn inhuldiging in 2004 was Ruimte voor Muco, het Belgische planetarium met een doorsnede van ca. 300 kilometer, het grootste schaalmodel van ons zonnestelsel ter wereld. Intussen is het overtroffen door o.m. het Sweden Solar System dat zich uitstrekt over heel Zweden en de nog grotere Solar System Drive dat in Australië ligt. Een gelijkaardig initiatief in Groot-Brittannië, het Spaced Out Project, stierf een stille dood.

Maar – we mogen wel eens chauvinistisch zijn – die andere schaalmodellen zijn louter toeristisch-wetenschappelijke projecten en hebben weinig of geen artistieke waarde. Dan is het Belgische planetarium van veel hogere kwaliteit. Alleen spijtig dat de initiatiefnemer, de Belgische Muco-vereniging, hier nooit écht heeft mee uitgepakt. Na de inhuldiging in 2004, toen het kortstondig in de media kwam, verdween het uit de belangstelling en vandaag - 15 jaar later - is het eigenlijk vergeten.


Dank

Met dank aan Tim Roosen voor de foto's.

VRTNU VRTNU VRTNU