Spring naar inhoud

Het Prinsenkasteel van Grimbergen

Het Prinsenkasteel van Grimbergen - © canvas / Koen De Vos
geschreven op 13 juni 2019

Grimbergen kennen wij vandaag voor zijn abdij en het gelijknamige bier, maar eertijds was het ook bekend voor het Prinsenkasteel, verblijfplaats van de machtige Heren van Grimbergen, edelen die geduchte concurrenten waren voor de Hertogen van Brabant.

Ga mee op ontdekking in de prinselijke ruïne.

In eerste instantie behoorden de heren tot het riddergeslacht der Berthouts, die rond 1100 aanspraak maakten op het land van Grimbergen. Deze ridders namen deel aan de eerste kruistochten en later zouden ze ook naam maken als Heren van Mechelen.

Reconstructie van een motteburcht

De vroegste sporen van hun burcht zijn terug te vinden op een andere locatie in Grimbergen, de zogenaamde Senecaberg, waar een oude motteburcht stond, een versterkte woonst. Tijdens de Grimbergse Oorlogen ca. 1159, een militaire machtsstrijd tussen de Berthouts en de Graven van Leuven, die ook Hertogen van Brabant waren, werd deze burcht vernield. Na een grondruil met de Norbertijnenabdij van Grimbergen verhuisden de heren naar de huidige locatie, in het Prinsenbos ten zuiden van de dorpskern en de abdij. Daar lieten ze een statig kasteel optrekken met een donjon en hoektorens, omgeven door een brede slotgracht.

In 1489 werd het kasteel vernield door de troepenmacht van Maximiliaan van Oostenrijk. De legeraanvoerder van Maximiliaan, Hertog Albrecht van Saksen kreeg de opdracht om de vesting tot op de funderingen af te breken, maar blijkbaar heeft hij dat niet grondig gedaan. Bouwhistorisch onderzoek toont immers aan dat delen van nog bestaande muren en torens dateren van kort na 1400, dus geruime tijd vóór de periode van Maximiliaan. Na de belegering werd het kasteel wel herbouwd en vernieuwd.

Tekening van het kasteel van Grimbergen, 1676

In 1610 lieten de nieuwe kasteelheren, de Graven de Bergues-Glymes – of zo je wil: Van Bergen-Glimes, maar Frans was nu eenmaal de voertaal – de burcht verbouwen tot een 'Hof van Plaisantie', zeg maar een buitenverblijf met fraaie lusttuinen rondom. Prenten uit de 17de eeuw tonen het toenmalige kasteeldomein met een geometrisch aangelegd park. Ook op de Ferrariskaart uit 1778 zien we duidelijk een Franse parkaanleg à la Versailles met vijvers, waterpartijen en groenperken met hagen en bomen.

'Castellum Grimberghe', 1705
Ferrariskaart van Grimbergen, 1778
Grafmonument van prins Philippe de Bergues, 1704

Intussen was het ook een prinselijk domein geworden, want graaf Philippe-François de Bergues-Glymes ontving de prinsentitel in 1686 van de Spaanse koning omwille van zijn militaire verdiensten. Het was nochtans onder zijn militair gouverneurschap dat de Brusselse Grote Markt werd plat gebombardeerd door de Fransen, maar dat gebeurde nà zijn promotie tot prins.

Prins Philippe de Bergues overleed in 1704 en werd begraven in de pas voltooide Sint-Servaaskerk van de abdij van Grimbergen. Gezien zijn stand mocht het grafmonument wat kosten. Hij liet zich ten voeten uit afbeelden in witte marmer, het geknielde beeld gevat in een rijkelijk gedecoreerde, barokke omkadering.

In de 18de eeuw kwam het kasteel in het bezit van de familie de Mérode. Na de Franse revolutie werd het nog meermaals verbouwd, een laatste keer in 1901 toen Franse Norbertinessen, die gevlucht waren uit hun moederklooster in Frankrijk, er hun intrek namen.

Oude foto's van het Prinsenkasteel (voor-, achter- en zijgevel)
Ruïne van het kasteel (voor de restauratie)

Tijdens de Tweede Wereldoorlog bezetten de Duitse troepen het slot en gebruikten het als munitiedepot. In september 1944, toen de Duitse soldaten zich terugtrokken uit Grimbergen, staken ze het kasteel in brand om te vermijden dat de oprukkende geallieerden de munitie in handen zouden krijgen. Zware branden en verwoestende explosies waren het gevolg. Desondanks bleven de oude donjon, een ronde hoektoren en enkele muurpartijen nog overeind. Straffe bouwmeesters, die middeleeuwers!

De ruïne is deels gerestaureerd, maar zelfs in al zijn monumentaliteit geeft dat maar een vaag idee hoe de grote waterburcht er ooit moet hebben uitgezien. In de toekomst zal er op de binnenkoer een middeleeuwse bouwwerf worden ingericht met steigers en hijstoestellen: het kasteel in opbouw gevisualiseerd.

Het MOT te Grimbergen

Het Prinsenkasteel maakt nu deel uit van het domein van het MOT (Museum voor de Oudere Technieken) dat gevestigd is in de vroegere bijgebouwen van het kasteel.

Tijdens de Archeologiedagen zijn er rondleidingen en demonstraties van steenhouwers. Klik hier voor het programma.

Dank

Met dank aan Steven De Waele, conservator van het MOT, Grimbergen.

VRTNU VRTNU VRTNU