Spring naar inhoud

Het Lenin-complot

Wou Leopold II Lenin vermoorden?

Lenin vs. Leopold II - © .
geschreven op 01 april 2017

Weinig mensen weten dat Maria Oeljanova, de zus van Lenin, ooit in Brussel studeerde. Uit recent opgedoken brieven van Maria blijkt dat de Belgische staatsveiligheid en koning Leopold II in 1903 de communistische leider Lenin, die toen in Brussel was, wilden vermoorden.

Lees het verhaal van deze ophefmakende historische ontdekking: Het Lenin-complot. Dankt Lenin zijn leven aan een Belgische liefdesaffaire?

De familie Oeljanov in 1879: Vladimir (Lenin) zit uiterst rechts, Maria zit op de schoot van haar moeder
Brusselse liefde (1899)

Maria Iljinitsjna Oeljanova (1878-1937) was de jongere zus van Lenin. Zij studeerde in de jaren 1898-1899 natuurwetenschappen aan het departement chemie-fysica van de Université Libre de Bruxelles. Ze logeerde bij een hospita in de stad. Tijdens haar Brusselse studententijd maakte Maria kennis met Ivan Aprelyavitsj Denovian (1875-1936), een jongeman van Armeens-Russische afkomst die hier woonde en werkzaam was op het Ministerie van Justitie. De Russen die toen in Brussel verbleven - en dat waren er in die periode heel wat - kwamen geregeld samen op café of in een restaurant en tijdens zulke Russische onderonsjes had Maria Ivan leren kennen. Het klikte en ze werden verliefd op elkaar.

Oude prentkaart van Sint-Bonifatiuskerk, Elsene

Veel mogelijkheden om mekaar privaat te ontmoeten had het koppeltje niet. Maria verbleef bij een strenge hospita en Ivan woonde nog thuis bij zijn ouders. En in het café waar het Russische gezelschap samenkwam, was geen plaats voor privacy. Dus zochten Maria en Ivan elders een rustig plekje: dankzij historisch onderzoek van de brieven van Maria weten we dat ze afspraken in de Sint-Bonifatiuskerk, een neogotische kerk in Elsene. Daar konden ze in alle rust met elkaar praten en, als de koster even niet keek, misschien ook een kusje delen.

Maar de relatie werd abrupt afgebroken bij het einde van het academiejaar in 1899. Maria Oeljanova keerde terug naar Rusland, waar ze betrokken raakte bij de revolutionaire activiteiten van haar broer Vladimir ‘Lenin’ Oeljanov. Het leek erop dat Maria haar Brusselse 'shutka' (= schatje, liefje) nooit meer zou terugzien...

Maria Iljinitsjna Oeljanova
Aanslag op de koning (1902)

Op 15 november 1902 – patroondag van de Heilige Leopold – probeerde de Italiaanse anarchist Gennaro Rubino de Belgische koning Leopold II te vermoorden. Toen de koninklijke familie terugkeerde van het Te Deum in de Sint-Goedelekerk, vuurde Rubino een paar schoten af naar de koets. Hij miste en werd opgepakt. Met zijn daad wou hij de betogers wreken die in de lente van dat jaar werden neergeschoten toen ze de straat optrokken voor het algemeen stemrecht. In februari 1903 werd Rubino door het assisenhof van Brabant veroordeeld tot levenslang. Hij zou overlijden in de gevangenis.

Voorpagina 17 november 1902

Leopold II was behoorlijk verbolgen over de nalatigheid van de Belgische staatsveiligheid. De Sûreté had deze aanslag niet zien aankomen en het was alleen te danken aan de onhandigheid van Rubino dat er geen slachtoffers waren gevallen. De toenmalige administrateur-generaal François deLatour werd de laan uitgestuurd en vervangen door Jean Baptiste de Rode.

Voorpagina 30 november 1902
Lenin in Brussel (1903)

Enkele maanden later streek een bont gezelschap van Russische communisten en revolutionairen neer in Brussel. Het waren leden en vertegenwoordigers van de RSDAP, de Russische Sociaaldemocratische Arbeiderspartij, de communistische beweging in Rusland, gestoeld op het marxisme, opgericht in 1898 tijdens het Eerste Congres in Minsk. Omdat de communisten verboden waren in Rusland en beducht waren voor de Ochrana, de tsaristische geheime politie, hield de partij in 1903 haar Tweede Congres in Brussel. Vanuit heel Europa verzamelden Russische ballingen in onze hoofdstad, één van hen was Lenin. Het congres begon op 30 juli 1903.

Koning Leopold II had niet bepaald sympathie voor die groep onruststokers. Het kersverse hoofd van de Sûreté, Jean Baptiste de Rode, wou niet dezelfde fout maken als zijn voorganger en om op een goed blaadje te komen bij de koning fluisterde hij hem in het oor dat ene Vladimir Iljitsj Oeljanov (Lenin), die op dat moment dus congresseerde in Brussel, eigenlijk de ideologische aanstoker was van de aanslag door Rubino. Het zou zeker in goede aarde vallen bij het tsaristische regime van Rusland om die lastige communist uit te schakelen. Bovendien was het een flinke waarschuwing voor alle revolutionairen en anarchisten die in België actief waren.

De wraak van Leopold

De Rode liet een agent van de Sûreté infiltreren tussen de tientallen congresleden die vergaderden in een Brussels zaaltje, eigenlijk een oud graanpakhuis. Hij moest nagaan hoe Lenin fysiek kon geliquideerd worden. De agent, belast met deze opdracht, was een Russisch sprekende Belg met de naam Ivan Deneuve, een genaturaliseerde Belg van Russische afkomst die oorspronkelijk Ivan Denovian heette.

En daar ging het mis: op het congres liep Ivan zijn vroegere liefje Maria Oeljanova, die daar ook aanwezig was, tegen het lijf. En wat bleek? De man die hij als geheim agent in 't oog moest houden, was niemand minder dan de broer van zijn liefste 'shutka'. Heeft hij toen zijn mond voorbij gepraat en verklapt dat haar broer Vladimir gevaar liep? En heeft zusje Maria dat overgebriefd aan Lenin?

In elk geval verlieten de congresgangers op 6 augustus de Belgische hoofdstad en reisden naar Londen, waar het congres nadien werd verdergezet tot 10 augustus. Het was op dit 2de congres dat het tot een breuk kwam binnen de marxistische partij tussen de radicale bolsjewieken rond de figuur van Lenin en de meer gematigde mensjevieken. Uiteindelijk zouden Lenin en zijn aanhangers het pleit winnen. De rest is geschiedenis…

Er is altijd aangenomen dat de Belgische overheid de revolutionairen buiten wilde, mede onder diplomatieke druk van de Russische ambassade, en daarom de politie op hen af stuurde. De revolutionaire congresleden werden gedwongen het Belgische grondgebied te verlaten en zochten hun heil in Londen

Recent ontdekte correspondentie van Maria Oeljanova met de passage over het complot van Leopold II
Het complot verijdeld?

Maar uit nagelaten brieven van Maria Oeljanova aan haar liefje Ivan Deneuve-Denovian uit 1904 komt een ander verhaal naar boven. Volgens deze nieuwe theorie zou het dus gaan om een veiligheidsmaatregel van Lenin zélf: hij zou zo een eventuele moordaanslag op zijn persoon vermeden hebben. Waarom hebben de communisten dit altijd verzwegen? Het was – zeker in de ogen van zijn tegenstanders – een laffe daad van Lenin om te vluchten, niet echt heldhaftig voor een revolutionair leider. Vandaar het stilzwijgen over het complot.

Graf van Ivan Denovian (Deneuve) op de begraafplaats van Elsene

Het simpele feit dat een agent van Sûreté ooit een flirtje had gehad met Lenins zusje, heeft hier de geschiedenis bepaald. Stel dat Deneuve-Denovian Maria nooit had ontmoet, dan was de moordaanslag misschien gewoon doorgegaan, was Lenin gedood en wie weet hoe de verdere geschiedenis er dan had uitgezien…

Ivan Denovian stierf in 1936, één jaar voor Maria Oeljanova. Hij ligt begraven op het kerkhof van Elsene onder zijn Russische naam Ivan Aprelyavitsj Denovian. Zij is bijgezet op het Rode Plein in Moskou tegen de muur van het Kremlin, vlakbij bij het gebalsemde lichaam van haar geliefde broer Vladimir Lenin.

Maria bij haar broer Lenin in 1923, enkele maanden voor zijn dood.

Dank

Met dank aan Ella Michiels voor de toelichting bij het historisch onderzoek en Elena Tyltu voor de transcriptie van de brieven.


VRTNU VRTNU VRTNU