Spring naar inhoud

Het kasteeltheater van Chimay

Het kasteeltheater van Chimay - © canvas / Koen De Vos
geschreven op 22 maart 2019
Het kasteel van Chimay, woonplaats van de prinsen de Riquet de Caraman-Chimay, bevat een klein maar schattig theatertje, een operazaal in miniformaat. Naar aanleiding van de Wereldtheaterdag op 27 maart een gedroomd onderwerp voor een reportage!

Canvas Curiosa dronk zijn trappist leeg en ging op bezoek…

Het kasteel van Chimay (voorgevel)

Prinselijke residentie

Het Ardense stadje Chimay is bij het grote publiek vooral bekend voor het trappistenbier dat gebrouwen wordt in de nabijgelegen abdij van Notre-Dame de Scourmont, maar dit pittoreske plaatsje - een prinsdom! - heeft nog andere troeven. Boven de arduinen en bakstenen huizen torent al eeuwen het kasteel van de prinsen van Chimay. Dit imposante kasteel is de hoofdzetel van het hoogadellijk geslacht van de Seigneurs de Chimay, aanvankelijk met een grafelijke titel, door keizer Maximiliaan van Oostenrijk later gepromoveerd tot prinsen van de opeenvolgende geslachten van Croÿ, Arenberg en Hénin-Liétard d'Alsace.

Sinds 1804 behoort de titel van prinsen van Chimay toe aan de familie de Riquet de Caraman-Chimay. Marie Elizabeth, een telg uit dit geslacht, stond model voor het personage van Duchesse de Guermantes uit À la recherche du temps perdu van Marcel Proust. Om maar te zeggen: een familie met culturele uitstraling.

Het kasteel van Chimay anno 1598 (voorstelling op perkament)

Het prinselijk kasteel gaat terug tot de vroege 12de eeuw. Omstreeks 1450 was het tijdelijk de bewaarplaats van de beroemde Lijkwade van Turijn, het vermeende doodskleed van Christus. Het complex werd meermaals uitgebreid en vernieuwd. Na een brand in 1935 volgde een grondige restauratie in renaissancestijl.

Vandaag is het nog altijd de residentie van Philippe, 22ste prins, en zijn gade prinses Françoise, een erfgename van de Interbew-groep. Zij trouwden in 2012, een mooi huwelijk tussen oude adel en jonge rijkdom. Prins Laurent, een vriend van de familie, was getuige.

Prins Philippe de Riquet de Caraman-Chimay en zijn kersverse bruid, prinses Françoise, met hun getuige prins Laurent (september 2012)
De zijgevel van het kasteel

Oogt het kasteel aan de buitenkant nogal somber en grijs, het interieur daarentegen is luxueus ingericht met antiek meubilair en weelderig versierd met beeldhouwwerk, schilderijen en wandtapijten. Het rode marmer uit de groeven van Rance, vlakbij Chimay, komt veelvuldig voor. Deze marmersoort, bekend als Rouge de Flandres, werd ook gebruikt bij de bouw van het paleis van Versailles.

Overzicht van het kasteelinterieur. Klik op de foto's voor uitleg en een groter formaat.

Het oude theater

Dé trekpleister van het prinselijk verblijf is het privétheater dat zich middenin het kasteel bevindt. Het is niet het eerste theater van het kasteel. Kort na 1806 laat prins François Joseph de Riquet de Caraman voor zijn echtgenote Thérésa Cabarrus de binnenkoer ombouwen tot een klein theater. Prinses Thérésa, ook gekend als Madame Tallien, is een grote muziekliefhebster en lokt heel wat beroemde musici naar Chimay. De Italiaanse componist Luigi Cherubini verblijft er geruime tijd en componeert er zijn Messe de Chimay.

Voor de voorstellingen in het theater doet het prinselijk paar een beroep op de beste Franse decorateurs, die ze uit Parijs laten overkomen. Een Franse muzikant schrijft lovend over het theatertje: "Wat men in Chimay te zien krijgt, is geen salon met een kamerscherm, maar een heus theater met machinerieën, kostuums en accessoires, zoals men ze – alle verhoudingen in acht genomen – ook aantreft in de Opera van Parijs."

Theater van Chimay: zicht op het podium

Operazaaltje

In 1859 beslist de toenmalige prins Joseph Philippe om het oude theatertje op de binnenkoer af te breken. De Franse architect Charles-Antoine Cambon start de werken voor het nieuwe theater. Cambon is onder meer werkzaam in de Opera van Parijs en heeft veel ervaring. Hij is ook vernieuwend en werkt als één der eersten in de theaterwereld met elektrische verlichting. Na enige tijd wordt hij opgevolgd door zijn landgenoot Hector-Martin Lefuel, die het theater in het kasteel van Fontainebleau had ontworpen en in opdracht van Napoleon III het Louvre had verbouwd.

Theater van Fontainebleau, een werk van dezelfde architect Lefuel

Cambon en Lefuel leveren een prachtig theater af. Voor Canvas Curiosa bezochten wij al heel wat knappe locaties, maar dit theatertje spant écht wel de kroon. De ronde schouwburg ziet eruit als een operazaal in zakformaat met een prinselijke loge, twee rondom lopende tribunes en overvloedig stucwerk in wit en goud, mooi contrasterend met het rode fluweel van de gordijnen, muurbekleding en zetels. Het originele theaterdoek dat een antieke tuin voorstelt, is geschilderd door de architect en decorateur Cambon.

Theater van Chimay: toneeldoek van decorateur Canbon

Bij de inhuldiging op 25 februari 1863 treedt de prins zelf op als uitvoerder van een vioolconcerto van Felix Mendelssohn. Het is trouwens niet zo ongewoon dat leden van de prinselijke familie op het podium verschijnen, als muzikant of als acteur of actrice in een opera. Er is een vaste kapelmeester en muziekleraar verbonden aan het kasteel van Chimay, die de muziekvoorstellingen in het theater superviseert én muziekonderricht geeft aan de jonge prinsen en prinsessen.

Theater van Chimay: zicht op de zaal en de prinselijke loge

De prins is goed bevriend met tal van beroemde musici zoals de componisten Franz Liszt en Charles Gounod, dirigent en cellist Franz Servais, en vioolvirtuoos Eugène Isaÿe. Ook latere telgen van de prinselijke familie zullen als melomanen en mecenassen actief blijven. Ghislaine de Caraman-Chimay wordt een goede vriendin van koningin Elisabeth van België, met wie ze de passie voor muziek deelt. De banden tussen Chimay en het Belgische koninklijk hof blijven niet beperkt tot deze vriendschap. Ook koningin Fabiola zal op bezoek komen, evenals Albert en Paola. Prins Laurent is een vriend des huizes.

Theater van Chimay: de prinselijke loge

Het theatertje, dat gelukkig de kasteelbrand van 1935 overleefde, werd in de loop der jaren grondig gerenoveerd. Het is de locatie van concerten, festivals en muziekwedstrijden.

In 1972 kwam de Russische pianist Valery Afanasjev, laureaat van de Koningin Elisabethwedstrijd, optreden in Chimay. Een memorabel concert, maar niet zozeer om muzikale redenen. De pianist, die vergezeld werd door een ruime delegatie van de Russische ambassade, inclusief de onvermijdelijke KGB-agenten, verdween na afloop van zijn optreden via de ondergrondse galerijen van het kasteel en koos voor de vrijheid. De KGB’ers bleven beteuterd achter. Afanasjev zou later politiek asiel aanvragen in België.

Ontwerp van Zaha Hadid voor een luifel aan de achterzijde van het kasteel van Chimay (2015, nooit uitgevoerd)

In 1987 fungeerde het theatertje als filmset voor de muziekfilm Le maître de musique met José van Dam in de hoofdrol. Deze film kreeg een Oscarnominatie.

De huidige prinselijke familie vroeg in 2015 aan de beroemde architecte Zaha Hadid om een ontwerp te maken voor een buitenluifel aan de achterzijde van het kasteel. Zaha Hadid overleed onverwacht in 2016 en haar project werd tot op heden niet uitgevoerd.

Dank

Met dank aan Catherine Depasse voor de ontvangst en de rondleiding. Meer info over concerten en kasteelbezoeken vind je op de site van het kasteel van Chimay.

VRTNU VRTNU VRTNU