Spring naar inhoud

Het droeve lot van Rubens' Hooghuis in Doel

Pieter Paul Rubens en Isabella Brant voor het Hooghuis in Doel - © canvas
geschreven op 15 juni 2018

In het ten dode opgeschreven Scheldedorp Doel ligt het Hooghuis, een markant pand gebouwd in 1613 als buitenhuis voor de schoonvader van Rubens. Nu Doel dreigt te verdwijnen moet een oplossing gezocht worden voor het geklasseerde Hooghuis. Rubens kijkt mee vanuit zijn graf…

Lees het verhaal van het droeve lot van Rubens' Hooghuis.

In 2006 was Canvas al eens een keer op bezoek in het Hooghuis van Doel. Dat was in het kader van het toenmalige tv-programma Monumentenstrijd, waarbij grote en kleine monumenten van over heel Vlaanderen naar de gunst van de kijker dongen en strijd leverden voor een restauratiebudget. De naam van het programma was goed gekozen, zeker in het geval van het Hooghuis, want ook toen al werd er strijd geleverd rond dit opvallende monument.

Doel op de Ferraris-kaart, 1771-78
Het Hooghuis in Doel, voorgevel met barok portaal (toestand 2009)

Een huis met geschiedenis

1613, de Zuidelijke Nederlanden verkeren in relatieve rust onder de regering van de aartshertogen Albrecht en Isabella. Het dorp Doel en de omliggende polders hebben erg geleden onder het oorlogsgeweld en de strategische onderwaterzettingen in de late 16de eeuw. Het Scheldewater heeft vrij spel in de laag gelegen landerijen.

Daarom besluiten een aantal kapitaalkrachtige burgers en ondernemers in het begin van de 17de eeuw het vruchtbare gebied opnieuw in te dijken. Dijken en dammen worden opgehoogd, hersteld en versterkt en het dorp wordt planmatig heraangelegd.

P.P. Rubens: portret van Jan Brant

Eén van de grootste geldschieters is de Antwerpse stadsgriffier Jan Brant. Op zijn domein in Doel naast de kerk wordt het Hooghuis gebouwd dat dienst doet als vergaderplaats voor het polderbestuur. Het is een twee verdiepingen tellend bakstenen landhuis in de overgang van renaissance naar barok.

Het Hooghuis met de kerktoren van Doel op de achtergrond
Hooghuis / Barokke tuingevel van Rubenshuis: bemerk de overeenkomsten van de geblokte pilasterzuilen

Aanvankelijk is het stuk grond met een gracht omringd, zodat het landhuis iets van een waterkasteeltje heeft. Opvallend is de monumentale deuromlijsting in blauwe hardsteen in dezelfde plastische barokstijl die we ook aantreffen in het Rubenshuis in Antwerpen. Uit rekeningen blijkt dat ambachtslui die meewerken aan het Rubenshuis, ook meebouwen aan het Hooghuis in Doel. Toeval? Niet echt.

Jan Brant is immers de vader van Isabella Brant, de eerste vrouw van Pieter Paul Rubens. In 1626 overlijdt Isabella Brant aan de pest, amper 34 jaar oud. Rubens is ontroostbaar. Hij schrijft: "Ik heb werkelijk een uitmuntende gezellin verloren, die men met recht en rede kon, ja moest liefhebben."

Rubens erft het Hooghuis, een herinnering aan zijn geliefde vrouw. Ook de poldergronden komen in het bezit van Rubens en zijn zonen. Jan Brant heeft geen andere nakomelingen en schenkt zijn eigendom aan zijn schoonzoon.

P.P. Rubens: de schilder en zijn vrouw Isabella Brant

Rubens hertrouwt met de jonge Helene Fourment. Wanneer Rubens sterft in 1640, komt het Hooghuis in handen van zijn weduwe, die op haar beurt met Jan-Baptist van Broechoven de Bergeyck zal huwen. Hij zal later het Hooghuis erven.

Is het exterieur op zich al elegant, de binnenkant van het Hooghuis verbergt nog meer schatten. Vooral dan de barokke schouwen met marmeren zuiltjes en witte Delftse tegels en een laatgotische schouwmantel. En natuurlijk het authentieke eiken balkenplafond.

Journalist en auteur Chris De Stoop, zelf een boerenzoon uit de polderstreek, nam in 1999 een tijdje zijn intrek in het Hooghuis om daar zijn ervaringen neer te schrijven over de teloorgang van de dorpsgemeenschap van het bedreigde Scheldedorp. Het resulteerde in het boek De Bres. In de jaren nadien zal het Hooghuis nog meermaals dienst doen als kunstenaarsatelier.

Wordt het Hooghuis verplaatst van Doel naar Prosperpolder?

Polemiek

Maar hoe moet het verder met een huis dat in een dorp-zonder-toekomst ligt? Zonder ons te willen mengen in de polemiek rond Doel en het Hooghuis willen we toch even melding maken van de eventuele toekomstplannen, plannen die overigens 12 jaar geleden ook al bestonden ten tijde van Monumentenstrijd.

Omdat Doel als woonkern dreigt te verdwijnen, hangt het lot van het Hooghuis samen met dat van het dorp. De eigenaars van het Hooghuis willen liefst het pand afbreken en op een andere locatie binnen de gemeente Beveren, waarvan Doel een deelgemeente is, heropbouwen. Op die manier zou het gevrijwaard worden voor toekomstige generaties. Als nieuwe locatie hebben de eigenaars Prosperpolder uitgekozen, een poldergehucht op de Belgisch-Nederlandse grens. Het zou eventueel een invulling kunnen krijgen als cultuurcafé.

Opeenvolgende procedures voor de rechtbank hebben echter nog altijd geen uitsluitsel kunnen geven over de precieze toekomst van Doel én van het Hooghuis. Dan beslist de Vlaamse regering dat het lot van Doel definitief bezegeld is en moet ontruimd worden en als reactie hierop volgt dan een gerechtelijke procedureslag die leidt tot opschorting van de maatregelen enzovoort. Het blijft afwachten. Rubens en Isabella Brant kijken toe vanuit hun graf…

VRTNU VRTNU VRTNU