Spring naar inhoud

Een kleurboek uit 1760

For Gentlemen & Ladies

The Florist - © Raven Library - Missouri Botanical Garden
geschreven op 03 augustus 2017

Kleurboeken voor volwassenen; misschien heb je ze wel eens zien liggen in de boekenwinkel of ben jijzelf een volger van deze hippe trend. Het lijkt kinderachtig, maar dat is het allerminst. De supergedetailleerde tekeningen zijn een uitdaging voor creatieve coloristen die even hun gedachten willen verzetten en tot rust willen komen. Na een uurtje kleuren ben je helemaal ‘zen’ en het resultaat mag best gezien geworden. OK, het is geen kunst, wel decoratief.

Maar vergis je niet: die kleurboeken zijn helemaal niet zo hip als je zou denken. Meer dan 250 jaar geleden verscheen immers het allereerste kleurboek voor volwassenen. Neem je kleurpotlodendoos en blader mee in ‘The Florist’ van Robert Sayer uit 1760.

Het was de onderzoekster Amy Pool die in mei van dit jaar een vreemde vondst deed in de Peter H. Raven Library van de Missouri Botanical Gardens in de Amerikaanse stad Saint-Louis. Op zoek naar historische, botanische illustraties stootte ze op het boek The Florist, uitgegeven door Robert Sayer in 1760 in Londen.

Tot haar verrassing bleek The Florist geen oud botanisch repertorium te zijn, waarnaar ze eigenlijk op zoek was, maar niet minder dan een kleurboek voor volwassenen. Amy Pool was verwonderd: “Huh, that’s a coloring book! I need to see this thing!” En inderdaad, het bevat 60 prenten van bloemen met een bijhorende handleiding om de zwart-wit afbeeldingen in te kleuren.

Kaart van Londen, uitgegeven door Robert Sayer in 1792

Robert Sayer (1725–1794) was een bekend uitgever in het 18de-eeuwse Londen. Gevestigd in Fleetstreet, het mekka van de Engelse uitgeverswereld, had hij een goed lopende zaak die gespecialiseerd was in de uitgave van prenten en geografische en maritieme kaarten. Sayer werkte samen met tal van artiesten die hem etsen en gravures aanleverden.

Harlequin Cherokee, prentenboek van Robert Sayer uit 1772

Het was niet ongewoon om gravures in zwart-wit af te drukken en naderhand door gespecialiseerde kunstenaars manueel te laten inkleuren met aquarelverf of gouache. Mogelijk bracht deze praktijk Robert Sayer op het idee om een kleurboek op de markt te brengen dat door de ‘lezers’ zélf kon worden ingekleurd. Vandaar zijn uitgave van The Florist.

In het wereldje van de gespecialiseerde boekenliefhebbers was de uitgave van The Florist al langer bekend. Het is wel behoorlijk zeldzaam. Er zijn in bibliotheken wereldwijd nog geen tien andere exemplaren bewaard, maar niemand besteedde er veel aandacht aan, tot Amy Pool haar ontdekking bekend maakte. Zelfs Martha Stewart, de Amerikaanse hobby- en lifestyle-goeroe, wijdde zopas een artikel aan het 18de-eeuwse kleurboek. En de ontdekking werd ook gemeld op CNN.

Duidelijke sporen van gedroogde planten in 'The Florist'

Het boek uit Saint-Louis is nog redelijk gaaf. De tekeningen zijn niet ingekleurd. Op één prent is een klein stukje blad groen geschilderd, bij wijze van test. Er staan hier en daar wel wat toevoegingen in potlood en ook een woord in een kriebelig handschrift, vermoedelijk van een kind. Blijkbaar is het boek ook gebruikt om bladeren te drogen, want de papieren pagina's dragen sporen van plantafdrukken.

Galerij met enkele mooie voorbeelden uit The Florist

(klik op de afbeeldingen om ze groter te maken)

Uitgever Robert Sayer heeft minder belang gehecht aan de correcte wetenschappelijke afbeelding van de bloemen. Ze zijn wel gerangschikt volgens de maanden waarin ze bloeien. Het zijn in de eerste plaats decoratieve prenten, bedoeld om in te kleuren ‘for the use & amusement of Gentlemen and Ladies’.

Sayer geeft heel duidelijke instructies hoe dat moet gebeuren. De lichtinval komt best van links: 'It is a general rule in painting that the light should come in from the left-hand'. Hij geeft ook aan welke pigmenten je moet gebruiken en hoe je die eventueel zelf kan aanmaken. Als penseel suggereert hij ‘pencils of camel’s hair’.

En voor die dames en heren die niet zo makkelijk aan al dat materiaal geraken, voegt hij eraan toe: 'All Materials for Drawing and Painting [may be supplied] at the most reasonable Rates by the Publisher'.

Hierna volgt een opsomming van 60 bloemen, chronologisch gerangschikt per maand, met een gedetailleerde werkwijze. Hieronder een voorbeeld van een zonnebloem, ingekleurd volgens de instructies van Sayer.

Doe het zelf

Wil je het zelf ook eens proberen? Geen probleem, want je kan alle pagina's van The Florist downloaden in hoge resolutie via botanicus.org. De illustraties zijn gerangschikt van Pl. 1 tot Pl. 60.

Laat je fantasie de vrije loop, kleur digitaal met photoshop, paint (ja, het bestaat nog) of een ander programma, of voor de meer ambachtelijke coloristen: druk af en kleur in 't echt met kleurpotloden, aquarel of gouache... en stuur ons het resultaat: VRT - Canvas Curiosa, 3N23, 1043 Brussel of naar ondergetekende via mail curiosa@canvas.be.

Voor de gemakkelijkheid, hierbij één voorbeeld op groot formaat; maar je mag ook een andere bloem kiezen.

Lilly - download of print en kleur naar believen

VRTNU VRTNU VRTNU