Spring naar inhoud

De verdwenen hippodroom van Groenendaal

© canvas
geschreven op 20 juli 2018

Waar vroeger paarden galoppeerden en chique dames en heren flaneerden langs de tribunes, heerst nu stilte en rust. Waar koninklijke gasten de wedstrijden in ogenschouw namen, kijkt nu een eekhoorn vanuit een beuk naar de overwoekerde piste. In de verte hoor je het geruis van de ring van Brussel. Alleen een schuwe ree of enkele konijnen verstoren de vrede. Wat is hier gebeurd?

Dit is het verhaal van de verdwenen hippodroom van Groenendaal…

In 1887 besluit koning Leopold II dat er dringend een nieuwe hippodroom moet worden gebouwd in het Brusselse naar analogie met de Wellingtonrenbaan in Oostende. Er bestaat al wel een renbaan in Bosvoorde, maar die is te klein en de bochten zijn er te scherp. Er wordt gekozen voor Groenendaal in het Zoniënwoud, waar voldoende ruimte is voor de aanleg van een nieuwe prestigieuze paardenrenbaan, die kan wedijveren met de grote hippodroom van Auteuil bij Parijs.

Tribune en rechts de koninklijke loge van Groenendaal
Reconstructie van de eerste Koninklijke Loge

Koninklijke loge

Op 22 juli 1889 vinden de eerste wedstrijden plaats onder grote publieke belangstelling. Om het publiek makkelijk te ontvangen komt er zelfs een spoorverbinding en een speciaal treinstationnetje Groenendaal-Hippodroom. Leopold II laat een aparte koninklijke tribune oprichten vanwaar hij de koersen kan volgen. Het terras is echter 'verkeerd' georiënteerd: in de namiddag schijnt de zon recht in de ogen van de koninklijke gasten.

Koninklijke loge: op het terras bemerk je Leopold II en gasten. Aan de slagschaduwen zie je dat ze recht in het zonlicht staan.

Na de Eerste Wereldoorlog wordt het terrein tijdelijk gebruikt als opslagplaats voor oorlogsmunitie die daar verzameld wordt om nadien te worden ontmijnd. Een open ruimte, ver verwijderd van bewoning en bereikbaar per spoor: Groenendaal is perfect geschikt hiervoor.

De veiligheidsmaatregelen ten spijt ontstaat op 6 mei 1919 een brand, wellicht veroorzaakt door rokende soldaten, met een enorme explosie tot gevolg. Een groot deel van de opgeslagen munitie komt tot ontploffing en de gebouwen van de hippodroom raken zwaar beschadigd. Er vallen 42 doden en vele gewonden. Enkele maanden later op 21 november 1919 gebeurt een tweede ontploffing met opnieuw veel schade. En ook deze keer vallen er slachtoffers, gelukkig heel wat minder.

Koninklijke loge en tribunes na de verwoestende ontploffingen van 1919
Reconstructie van de tweede Koninklijke Loge

Na de oorlog

Deze rampen hebben gevolgen voor het patrimonium van de hippodroom. De koninklijke loge is een ruïne en wordt afgebroken. Tijdelijk wordt een nieuwe neoklassieke loge gebouwd die in 1924 wordt vervangen door een groter exemplaar in een meer luxueuze beaux-arts-stijl. Door de opkomst van de Lotto en falend management in de jaren '90 is de hippodroom teloorgegaan en in 2001 moet de renbaan sluiten. Het grootste deel van de infrastructuur wordt afgebroken en stilaan neemt de natuur de open vlakte terug in.

De tweede koninklijke loge: een neoklassiek paviljoen
De derde koninklijke loge in beaux-arts-stijl
Moderne tribune met loge

Het enige relict van de hippodroom dat bewaard is gebleven, is de koninklijke loge. In 2014 ten tijde van de opnames van Publiek Geheim was de loge nog een bouwval in slechte staat, maar intussen is ze volledig gerenoveerd en nu is het charmante paviljoen in gebruik als feestzaal of eventruimte.

Ecoduct

Het terrein van de vroegere hippodroom, in totaal zo'n 50 hectare, valt momenteel onder het beheer van het Agentschap voor Natuur & Bos van de Vlaamse Gemeenschap. Het maakt deel uit van het Zoniënwoud en is als dusdanig natuurgebied. Probleem met het Zoniënwoud is dat men eertijds het woud heeft doorsneden met een brede autosnelweg: de ring van Brussel loopt immers dwars door de bossen. Om dieren de kans te geven zich van de ene kant naar de andere te begeven heeft men kortgeleden een ecoduct geopend die de verbinding maakt tussen het oostelijke en westelijke deel van het woud. Langs de westelijke kant geeft het ecoduct uit op de vlakte van de vroegere hippodroom.

Deze 60-meter brede brug over de ring is beplant met struiken, grassen en bomen die in het Zoniënwoud voorkomen en sluit op een natuurlijke manier aan met het omliggende landschap. Er is een speciale 'vochtige corridor' voor amfibieën. Een strook met hoge aanplantingen dient als orïentatie voor vleermuizen. Een speciaal ecoraster aan beide kanten van de ring leidt de dieren naar het ecoduct.

De ecoduct van Groenendaal

Sporenonderzoek en beelden van wildcamera’s tonen aan dat de dieren de weg naar het ecoduct hebben gevonden: reeën, vossen en marters maken er gebruik van. Samen met een andere ecoduct over de spoorlijn Brussel-Luxemburg is dit de tweede brug in het Zoniënwoud, exclusief bedoeld voor de fauna.


Dank

Met dank aan Mark Pieters voor de reconstructietekeningen, het Agentschap Natuur & Bos en de Koninklijke Loge B&B Hippo-Droom voor de medewerking.

VRTNU VRTNU VRTNU