Spring naar inhoud

Carausius, keizer uit de Lage Landen

De allereerste brexit

Carausius, keizer uit de Lage Landen - © .
geschreven op 06 oktober 2017

Carausius was een Romeinse admiraal, die in de late 3de eeuw na C. als caesar enkele jaren regeerde over ‘zijn’ keizerrijk (Noord-Gallië en Britannia). Belaagd door de Romeinse troepen trok hij zich terug op de Britse eilanden, bij wijze van spreken: de allereerste brexit. Hij werd uiteindelijk vermoord. En… hij behoorde tot de stam der Menapiërs uit de Scheldestreek.

Lees de geschiedenis van de rebelse keizer uit de Lage Landen.
Het stamgebied der Menapiërs in Gallië

Scheldestreek

Marcus Aurelius Mausaeus Valerius Carausius – kortweg Carausius – werd geboren in de derde eeuw, een woelige periode in het Romeinse rijk toen keizers, tegenkeizers en soldatenkeizers (generaals die door hun legioen tot caesar werden uitgeroepen) mekaar afwisselden en onderling bestreden.

Volgens de Romeinse geschiedschrijver Aurelius Victor was Carausius afkomstig uit de Civitas Menapiorum, het grondgebied der Menapiërs. Deze volksstam, behorend tot de Belgae, leefde in het westelijk deel der Lage Landen, het huidige Noord-Frankrijk en Oost- en West-Vlaanderen met de Schelde als grens. De Menapiërs waren ervaren zeevaarders; ze woonden immers in het kustgebied aan de Noordzee en dreven handel met de volkeren op de Britse eilanden. In zijn De Bello Gallico vermeldt Julius Caesar de schepen van de Menapii.

Huis van de Menapiërs (reconstructie Destelbergen)

In de derde eeuw waren de Menapiërs, zoals de meeste Gallische stammen, voor een groot deel geromaniseerd. Ze leverden zelfs manschappen voor de auxilia, hulptroepen van de Romeinse legioenen. Er is sprake van de Cohors I Menapiorum, de eerste cohorte der Menapiërs.

Admiraal

Waarschijnlijk is het via deze weg dat Carausius zich als officier laat opmerken tijdens een militaire campagne in de jaren 284-286. Keizer Diocletianus had zijn generaal en caesar (mede-keizer) Maximianus de opdracht gegeven ten strijde te trekken tegen de Bagaudae, Gallische opstandelingen die het land onveilig maakten. Tijdens die veldtocht onderscheidde Carausius zich dusdanig dat hij door de keizer beloond werd met een aanstelling tot commandant van de Classis Britannica, de Romeinse vloot die aan Het Kanaal was gestationeerd. Dat Carausius behoorde tot de zeevarende stam der Menapiërs uit die regio zal zeker hebben bijgedragen tot deze benoeming.

Admiraal Carausius (prent uit reeks 's Lands Glorie - Historia)

Carausius vestigde zich in Gesoriacum, het huidige Bouloge-sur-Mer (Noord-Frankrijk). Daar lag de vlootbasis van de Classis Britannica. Het was de bedoeling dat admiraal Carausius de zee tussen Gallia en de provincie Britannia zou vrijwaren van piraterij, maar er ontstonden geruchten dat hij het grootste deel van de buitgemaakte rijkdommen van de piraten voor zichzelf hield en niet doorstuurde naar de Romeinse schatkist. Misschien nog erger dan deze persoonlijke verrijking was de beschuldiging dat hij onder één hoedje speelde met de piraten en hen toestond Romeinse schepen te enteren.

Reconstructietekening van Gesoriacum (Boulogne-sur-Mer)

Caesar

Rome kon deze vorm van muiterij niet laten gebeuren en Maximianus stuurde troepen naar het noorden om Carausius tot de orde te roepen en hem te arresteren. Maar de ambitieuze admiraal wilde zich niet overgeven en ging de confrontatie aan: hij verklaarde zich autonoom heerser van zijn gebied (Noord-Gallië en Britannia). Carausius genoot blijkbaar het vertrouwen van verschillende legioenen, want in 287 riepen zijn soldaten hem in Londinium (Londen) tot caesar uit.

Munt met Carausius, Diocletianus en Maximianus

Carausius bestuurde zijn contrarijk als een Romeins imperium in het klein, met een eigen senaat en consuls. Hij liet munten slaan met zijn eigen beeltenis als keizer en mogelijk poogde hij een bondgenootschap aan te gaan met de heersende keizers, augustus Diocletianus en zijn mede-caesar Maximianus, die samen regeerden. Hij nam hun beide keizerlijke familienamen Aurelius Valerius aan en liet zelfs een medaillon slaan met de drie beeltenissen van hemzelf, Diocletianus en Maximianus, en als opschrift: ‘Carausius et fratres sui’ (Carausius en zijn broeders).

Het mocht niet baten. Carausius werd in Rome gezien als een opstandige usurpator die moest vernietigd worden. Hij was niet zomaar een lastige rebel in een uithoek van het rijk. Je mag niet vergeten dat Carausius over minstens drie legioenen kon beschikken én over de noordelijke vloot en dus een heus gevaar betekende voor de Romeinse staat.

Marmeren reliëf met Romeinse schepen
Gouden munt van keizer 'imperator' Carausius

In 288-89 werd een Romeinse troepenmacht op de been gebracht om Britannia, waar Carausius zich had terug getrokken, binnen te vallen. Deze invasie mislukte, volgens de ene bron door een zware storm, volgens een andere door het strategisch inzicht van Carausius.

Zilveren munt van Carausius

In 293 kon generaal Constantius Chlorus, de latere caesar Constantius I, het deel van Carausius’ territorium in Noord-Gallië innemen, daarbij ook de vlootbasis van Gesoriacum (Boulogne). Carausius kon niet anders dan zich te verschansen op het eiland Britannia en zijn rijk af te scheiden van het Romeinse imperium. In Engeland beschouwt men dit nu als ‘the first brexit’. Op munten van Carausius lezen we opschriften als ‘Genius Britanniae’ en ‘Restitutor Britanniae’ (genie en hersteller van Britannia).

Moord

Aan het rijk van Carausius zou gauw een einde komen. In 293 werd hij vermoord door één van zijn naaste vertrouwelingen Allectus, mogelijk zijn schatbewaarder. Allectus nam de positie in van zijn voorganger en riep zich ook uit tot ‘caesar’. Zijn rijk duurde amper drie jaar: in 296 werd hij gedood in een gevecht met de Romeinse legioenen van Asclepiodotus, die Britannia terug veroverden en opnieuw aansloten bij het Romeinse rijk. De brexit van de Britten was voorbij en Carausius en Allectus verdwenen in de vergetelheid.

Carausius is bij ons niet zo bekend, maar in Engeland kent men hem wel. Hij maakte immers een keizerrrijk van Britannia, en alles wat refereert aan ‘the British Empire’ scoort aan de overzijde van het Kanaal. Zo werd in een studie uit 1858 Carausius bestempeld als ‘the Augustus and Emperor of Britain, Zeeland, Dutch Flanders, Armorica and the Seas… the first Sailor king of England.’ En verder: ‘Carausius was the first to perceive the importance of the position of the British Islands.’

Bovendien dook zijn naam op in de Britse media door een bodemvondst in 2010 toen een grote muntschat werd ontdekt in Somerset: duizenden Romeinse munten, meestal koperen stukken, maar ook enkele zilveren denarii uit de tijd van Carausius.

VRTNU VRTNU VRTNU