Panorama

Donderdag rond 21:40

Herhaling: vrijdagnamiddag en zondag rond 18:00


Phara de Aguirre presenteert zowel eigen onderzoeksjournalistiek als het allerbeste internationale current affairs-werk.

Aflevering 33: Iedereen een basisinkomen

Stel: iedereen krijgt maandelijks 1 500 euro op de rekening. Onvoorwaardelijk, of men nu werkt of niet. Voor u in hoongelach uitbarst: de afschaffing van slavernij, kinderarbeid en zelfs de oprichting van Europa waren ooit soortgelijke onmogelijke ideeën. Hét meest gehoorde tegenargument - dat het niet betaalbaar is - zette Panorama aan het denken. Wat doet gratis geld met een mensenleven?

"Ik won 2000 euro per maand met Win For Life en ik werk nu meer dan ooit", legt An uit. An is een doorsnee Vlaamse vrouw. Extra geld zet mensen niet aan tot luiheid, zo blijkt. We trokken ook naar Namibië waar een experiment met een basisinkomen tot spectaculaire resultaten heeft geleid. Mensen zélf laten beslissen over hun leven door gratis geld werkt beter dan de conventionele ontwikkelingshulp.

Het idee is niet nieuw. Meer nog, eigenlijk is het historisch half Belgisch. In de jaren '80 bouwde Philippe Van Parijs een beweging (BIEN) uit met o.a. ondernemer Roland Duchâtelet (Vivant) en Guy Standing (UK). Vandaag voelen ook zij de hernieuwde groeiende aandacht voor een basisinkomen, vooral door de schijnbaar onoplosbare sociale onrust. Tijd lijkt het om in actie te schieten. Zoals ... in Zwitserland.

Inderdaad, Zwitserland, niet alleen het land van bergtoppen, banken en tennisgenie Roger Federer. In 2016 komt hier een referendum over een basisinkomen, betaald door de staat. Panorama wil ook de denkoefening concreet maken en liet het basisinkomen voor België berekenen. Het is het levenswerk van de Belgische therapeuten Axelle De Brandt en Pierre Catelin en ingenieur Ismaël Daoud, die samen met de VRT-factcheckers tot de wiskundige conclusie komen: het kan!

Een reportage van Jozef Devillé en Alina Kneepkens.

Duur : 52 minuten
Op tv
  • Donderdag 18 december om 21:35
  • Vrijdag 19 december om 14:26
  • Zondag 21 december om 18:13
  • Vandaag om 18:41
  • Zondag 1 maart om 19:05

Eigen reportages

Laden

Contact

Je vragen of opmerkingen voor de redactie van Panorama zijn welkom via onderstaand formulier. (Reageren op een bepaalde uitzending kun je via Jouw mening, onderaan de pagina van die specifieke uitzending.)

Reeks 2014

Panorama

Duidingsmagazine dat eigen onderzoeksjournalistiek afwisselt met de allerbeste internationale current affairs-reportages.

Presentatie: Phara de Aguirre

35 afleveringen

Jouw Mening

Reacties

Ver in de toekomst

Het valt me op dat niemand de verre toekomst noemt. Over 100 jaar hoeft nog maar 5% van de bevoling te werken. (Ik noem maar een getal.) Toch zal iedereen meer dan genoeg van alles hebben. Robots doen ons werk. Werkeloos zijn is geen slecht ding meer. Meer arbeiders zijn niet nodig. Bijna alles waar nu een mens voor nodig is, kan overgenomen door robots en computers. In de toekomst.

Berekening tot financiëring basisinkomen van 1500 euro/maand

De 'berekening' van de Panorama-gesprekspartners (2 psychologen/therapeuten, die voor hun simulatie beroep deden op een ingenieur) voorziet (noodzakelijke) meerinkomsten via een verhoging van de directe belastingen met 67,4 miljard euro.

De totale inkomsten uit directe belastingen worden voor 2014 echter door de regering geraamd op 59, 5 miljard euro (zie begroting op http://www.begroting.be/NL/budgetOnline/Algemene%20Toelichting%20ini2015...). Dit betekent dus meer dan een verdubbeling van de huidige directe belastingen, wat onwenselijk en onrealistisch is.

De 'meester tovenaar' die de berekening maakte waarop het voorstel van 1500 euro basisinkomen gebaseerd is, voorziet tevens een noodzakelijke meerkinkomst uit BTW van 16 miljard. Dit jaar worden de totale BTW-inkomsten (zuivere BTW) echter geraamd op 27, 7 miljard euro. Om hun voorstel te kunnen financieren is dus een verhoging van de BTW-inkomsten van 57,8 % nodig. Niet echt onmogelijk, maar wel erg ambitieus.

Panorama basisinkomen

Ga in de geschiedenis terug en je stuit op gelijkaardige luchtspiegelingen, net of je in de woestijn aldoor verder strompelt. Het enige verschil is dat je nu op je tablet simulaties zo ter beschikking hebt waarvan je spontaan opveert en zo nog mogelijk het in een mensenleven of twee denkt te kunnen klaren met toeters en andere attributen. De clou is dat je tablet gewoon maar 'n touche behoeft en daar warempel - hoeft geen gouden munten te zijn - slingeren de bankbiljetten om je oren geruisloos en gebruiksklaar, helaas er is niks te slijten noch te kopen.

Iedereen een basisinkomen.

Is basisinkomen mogelijk?
De vraag mag gesteld waar we uitkomen zonder.
In het huidig economisch model wordt de kloof ts hebbers en niet-hebbers groter en blijft klimaatbeleid ondergeschikt aan economische doelen. Vele zaken dienen met hetzelfde doel ter bevrijding van ons allen herdacht, waardoor het basisinkomen trouwens extra mogelijk wordt : woon-werkverkeer/ defensie/ rentesysteem/ financieel voordeel van automatisering voor de gemeenschap i.p.v. voor enkelen/ "commons" zoals grond, openbaar vervoer, nutsvoorzieningen meer voor de gemeenschap, etc, Samen maken ze deel uit van een nodige maar hoopvolle systeemverandering. Werken kan dan ook meer in functie staan van zelfontplooiing.

basisinkomen

Een akte van geloof, eigenlijk het belijden van een geloof in de goedheid van de mens, het paradijs op aarde. Thoreau en consorten verbleken daarbij in het niets, Tinbergen zijn talentbelasting geraakt inmiddels niet eens van de tekentafel. Vergeet niet: de ondeugd is aantrekkelijker, als ik me niet vergis dacht André Gide dat. Make money bracht tot onze schande welvaart. No struggle for life. De belofte van armoe afleggen in een kleine gemeenschap krijgt zo iets vreedzaam kloosters. Geen leger, geen gevangenissen, gerechtelijke achterstand smelt als sneeuw voor de zon; geld genoeg dan voor een basisinkomen. Blijft nog altijd het probleem van knelberoep!

Reactie op Francine M. - Een basis inkomen geven aan de rijken

Zij stelt de vraag waarom we een basis inkomen zouden geven aan de rijken. Ik zou de vraag anders formuleren: waarom zouden we een kostelijk controle systeem creëren om er voor te zorgen dat een bepaalde groep mensen geen geld krijgen? Dit systeem brengt namelijk een aantal andere dingen met zich mee:
- We moeten gaan bepalen wanneer iemand 'te rijk' is om een basis inkomen te krijgen
- Van zodra er een grens gesteld wordt gaat er automatisch het gedrag uit volgen dat mensen gaan proberen om via al dan niet wettelijke manieren onder die grens te blijven.
- Daar moet dan controle op gevoerd worden.
- En we krijgen weer een opdeling van de bevolking op een arbitraire manier die bepaald wordt door een cijfertje dat enorm kostelijk is om te controleren.

Het is gewoon simpeler en goedkoper om iedereen gelijk te behandelen.

Vergokken van wat je hebt - reactie op Francine Mestrum

Francine Mestrum haalt het voorbeeld aan van iemand die in een depressieve bui alles vergokt. Zij schetst het beeld dat die persoon dan 'zijn kans heeft gehad, pech!'. Dit is echter een nogal simplistische manier om er naar te kijken en kijkt ook niet naar wat er de dag van vandaag met die mensen zou gebeuren.
Wat gebeurt er als vandaag iemand al zijn/haar bezittingen vergokt? Dan komt die persoon in een gigantische molen van administratie terecht die gaat controleren of die dan wel, dan niet recht heeft op 1 van de mogelijke uitkeringen. Dat is niet alleen een drempel van complexiteit maar is ook nog eens een psychologische drempel.
Wat met een basis inkomen? Die persoon kan er dan zeker van zijn dat er volgende maand terug 1500 euro op zijn/haar rekening staat. En vermits de mensen in zijn/haar omgeving meer vrije tijd hebben zal er ook een beter sociaal vangnet zijn dan vandaag het geval is. En dat alleen al verlaagt de kans dat die persoon alles vergokt om mee te beginnen.

Berekening

Een basisinkomen lijkt me interessant, maar kan je de details van de berekening uitleggen? Er zijn extra uitgaven en er kunnen kost geschrapt worden, maar hoe zit het met de gemiste inkomsten van RSZ en bedrijfsvoorheffing?

Als de besteedbare inkomens met 1500 euro opgetrokken worden zal dit een effect hebben op de inflatie. Hoe werd dit in de berekening verwerkt?

basisloon

Het reclamefilmpje is wel behoorlijk misleidend.
Het is niet de bedoeling dat het basisloon een vervanging zou worden van het huidige loon, maar kan eerder bekeken worden volgens een aanvulling, vereenvoudiging van de regels en extra stimulans om ook de alleenstaande te motiveren.
Het zou voor een progressievere groep moeten zorgen, wat nog altijd het hoofddoel hoort te zijn van een natie.